خطرى كه غالباً مصلحان اجتماعى به وجود مىآورند از همين ناحيه است كه در يك اجتماع تندرو يا كندرو يا متمايل به راست يا به چپ ظهور مىكنند و به پيكار مقدّسى دست مىزنند ، امّا فراموش مىكنند يك برنامهء معيّن فقط براى مدّت محدودى قابل اجراست و با جامعهء كندرو يا تندرو يا چپ رو يا راسترو آن قدر بايد پيكار كرد كه تعادل خود را بازيابد ، و بيش از آن ، خود مستلزم سقوط و انحراف جامعه از سوى ديگر است .
اكنون كه اين توضيح داده شد مىتوانيم به مفهوم آيهء مورد نظر نزديك شويم .
رسالت پيامبر اسلام با همهء رسالتهاى ديگر اين تفاوت را دارد كه از نوع قانون است نه برنامه ؛ قانون اساسى بشريّت است ؛ مخصوص يك اجتماع تندرو يا كندرو يا راست رو يا چپ رو نيست .
اسلام طرحى است كلّى و جامع و همه جانبه و معتدل و متعادل ، حاوى همهء طرحهاى جزئى و كارآمد در همهء موارد . آنچه در گذشته انبياء انجام مىدادند كه برنامهء مخصوص براى يك جامعهء خاص از جانب خدا مىآوردند ، در دورهء اسلام علما و رهبران امّت بايد انجام دهند ، با اين تفاوت كه علما و مصلحين با استفاده از منابع پايانناپذير وحى اسلامى برنامههاى خاصّى تنظيم مىكنند و آن را به مرحلهء اجرا مىگذارند .
قرآن كتابى است كه روح همهء تعليمات موقّت و محدود كتب ديگر آسمانى را كه مبارزه با انواع انحرافها و بازگشت به تعادل است در بر دارد . اين است كه قرآن خود را « مهيمن » و حافظ و نگهبان ساير كتب آسمانى مىخواند :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ
( 1 ) .
ما اين كتاب را به حق فرود آورديم در حالى كه تأييد و تصديق مىكند كتب آسمانى پيشين را و حافظ و نگهبان آنهاست .
از نصوص اسلامى بر مىآيد كه همهء پيامبران به حكم اينكه مقدّمهء ظهور نبوّت كلّى و ختمى و قانون اساسى يگانهء الهى بودهاند ، موظّف بودهاند كه نويد اكمال و
هامش
( 1 ) . مائده / 48 .