استفاده مىشود اين است كه فرعون برترىجويى و تفرقهاندازى و استضعافگرى و فرزندكشى مىكرد ، در حالى كه در همان وقت ارادهء ما بر آن قرار داشت كه بر همان مردم تحقير شده و مظلوم و محروم منّت نهيم و آنها را پيشوايان و وارثان قرار دهيم ، پس
« الَّذِينَ »
در آيه اشاره به « معهود » است نه عامّ استغراقى .
بعلاوه نكتهء ديگرى در آيه هست و آن اينكه جملهء
« وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً . . . »
عطف شده بر جملهء
« أَنْ نَمُنَّ »
كه مفادش اين است : بر آنها منّت نهيم و آنها را چنين و چنان قرار دهيم ، نفرموده است « بأن نجعلهم . . . » كه مفادش اين بود : منّتى كه بر آنها نهاديم عينا همان اعطاى امامت و وراثت بود ، چنان كه معمولا اين گونه تفسير مىشود . مفاد اين است كه ارادهء ما اين بود كه بر آن مستضعفان از راه فرستادن پيامبر و كتاب آسمانى ( موسى و تورات ) و تعليم و تربيت دينى و توليد اعتقاد توحيدى منّت نهيم و آنها را اهل ايمان و صلاح قرار دهيم و در نتيجه آنها را امامان و وارثان زمين ( زمين خودشان ) قرار دهيم .
پس آيه مىخواهد بگويد
« وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا
( بموسى و الكتاب الّذى ننزّله على موسى )
وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً . . . »
علىهذا مفاد آيهء استضعاف هر چند خاص است عينا مفاد آيهء استخلاف است ، يعنى مصداقى از مصاديق آن آيه را بيان مىكند . قطع نظر از اينكه عطف جملهء
« وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً . . . »
بر جملهء
« أَنْ نَمُنَّ »
چنين حكم مىكند ، اساسا نمىتوان احتمال داد كه آيه مىخواهد بگويد بنى اسرائيل به دليل اينكه مستضعف بودند به امامت و وراثت مىرسيدند ، خواه موسى به عنوان پيامبر ظهور مىكرد و خواه نمىكرد ، خواه تعاليم آسمانى موسى آمده بود و خواه نيامده بود ، خواه آنها به آن تعاليم آسمانى گرويده بودند و خواه نگرويده بودند .
ممكن است طرفداران نظريّهء مادّيت تاريخ از نظر اسلام ، مطلب ديگرى مطرح كنند و آن اينكه :
« فرهنگ اسلامى از نظر روح و معنى ، يا فرهنگ طبقهء مستضعف است و يا فرهنگ طبقهء استضعافگر و يا فرهنگ جامع . اگر فرهنگ اسلامى فرهنگ طبقهء مستضعف است پس ناچار بايد رنگ طبقهء خودش را داشته باشد ، مخاطبش ، رسالتش ، جهتگيرىاش همه بر محور مستضعف دور بزند . و اگر فرهنگ اسلامى فرهنگ طبقهء استضعافگر باشد آنچنان كه ضدّ اسلامها مدّعى هستند ، علاوه بر آنكه رنگ طبقاتى خواهد داشت و بر محور يك طبقه خواهد گشت فرهنگ ارتجاعى و ضدّ