اصل تقدّم مادّه بر روح و تقدّم جسم بر روان و اصالت نداشتن نيروهاى روانى و ارزشهاى روحى و معنوى ، از اصول اساسى ماترياليسم فلسفى است .
نقطهء مقابل اين اصل ، اصل فلسفى ديگرى است مبنى بر اصالت روح و اينكه همهء ابعاد اصيل وجود انسان را نمىتوان با مادّه و شئون آن توجيه و تفسير كرد . روح ، واقعيّتى است اصيل در حوزهء وجود انسان ، و انرژى روحى ، مستقل از انرژيهاى مادّى است ، از اينرو نيروهاى روانى يعنى نيروهاى فكرى ، اعتقادى ، ايمانى و عاطفى عامل مستقلّى براى پارهاى حركتها - چه در سطح وجود فرد و چه در سطح جامعه - به شمار مىروند و از اين اهرمها براى حركت تاريخ مىتوان استفاده كرد . بسيارى از حركات تاريخ مستقلّا از اين اهرمها ناشى شده و مىشوند . مخصوصا حركات متعالى فردى و اجتماعى انسان مستقيما از اين نيروها سرچشمه مىگيرد و تعالى خود را از همين جهت كسب كرده است .
نيروهاى روانى احيانا نيروهاى مادّى بدنى را نه تنها در سطح فعّاليّتهاى اختيارى ، حتّى در سطح فعّاليّتهاى مكانيكى و شيميايى و زيستى تحت تأثير شديد خود قرار مىدهد و آنها را در جهت خاصّ خود استخدام مىنمايد . تأثير تلقينات روانى در بهبود بيماريهاى جسمى و تأثير خارق العادهء عمليّات هيپنوتيزمى از اين قبيل و غير قابل انكار است . ( 1 )
علم و ايمان ، خصوصا ايمان ، بالاخص آنجا كه اين دو نيروى روانى هماهنگ گردند ، نيرويى عظيم و كار آمد است و مىتواند نقش زيروروكننده و پيشبرندهء خارق العادهاى در حركات تاريخى داشته باشد .
اصالت روح و نيروهاى روحى ، يكى از اركان « رئاليسم فلسفى » است . ( 2 )
2 . اولويّت و تقدّم نيازهاى مادّى بر نيازهاى معنوى :
انسان لا اقل در وجود اجتماعى خويش ، دو گونه نياز دارد : نيازهاى مادّى از قبيل نياز به نان و آب و مسكن و جامه و دوا و امثال اينها ، و نيازهاى معنوى از قبيل نياز به تحصيل و دانش و ادبيّات و هنر و تفكّرات فلسفى و ايمان و ايدئولوژى و نيايش و
هامش
( 1 ) . براى اطّلاع دربارهء اين گونه مسائل مطالعهء كتاب تداوى روحى تأليف كاظمزادهء ايرانشهر را توصيه مىكنيم .
( 2 ) . رجوع شود به جلد اوّل و دوّم اصول فلسفه و روش رئاليسم .