اخلاق و امورى از اين قبيل . هر دو نوع از نياز ، به هر حال و به هر علّتى ، در انسان وجود دارد . سخن در اولويّت و تقدّم اين نيازهاست كه كداميك بر ديگرى تقدّم دارد :
نيازهاى مادّى يا نيازهاى معنوى و يا هيچ كدام ؟ نظريّهء تقدّم نيازهاى مادّى بر آن است كه نيازهاى مادّى اولويّت و تقدّم دارند و اين اولويّت و تقدّم تنها در اين جهت نيست كه انسان در درجهء اوّل در پى تأمين نيازهاى مادّى است و آنگاه كه اين نيازها تأمين شد به تأمين نيازهاى معنوى مىپردازد ، بلكه خاستگاه نيازهاى معنوى نيازهاى مادّى است و نيازهاى مادّى سرچشمهء نيازهاى معنوى است . چنين نيست كه انسان در متن آفرينش خود با دو گونه نياز و دو گونه غريزه آفريده شده باشد : نيازها و غرائز مادّى ، و نيازها و غرائز معنوى ، بلكه انسان با يك گونه نياز و يك گونه غرائز آفريده شده و نيازهاى معنوى نيازهاى ثانوى است و در حقيقت وسيلهاى است براى رفع بهتر نيازهاى مادّى .
به همين جهت ، نيازهاى معنوى از نظر شكل و كيفيّت و ماهيّت نيز تابع نيازهاى مادّى است . انسان در هر دورهاى به تناسب رشد ابزار توليد نيازهاى مادّىاش ، شكل و رنگ و كيفيّت ويژهاى دارد . نيازهاى معنوى وى نيز كه برخاسته از نيازهاى مادّى اوست ، از نظر شكل و كيفيّت و ويژگيها متناسب با نيازهاى مادّى است . پس در حقيقت ، ميان نيازهاى مادّى و نيازهاى معنوى دو نوع اولويّت برقرار است : اولويّت وجودى يعنى نياز معنوى مولود نياز مادّى است ، و ديگر اولويّت ماهوى يعنى شكل و خصوصيّت و چگونگى نياز معنوى تابع شكل ، و خصوصيّت و چگونگى نياز مادّى است . در كتاب ماترياليسم تاريخى تأليف « پ . رويان » از كتاب تفكّرات فلسفى « هايمن لوى » صفحهء 92 چنين نقل مىكند :
« راه مادّى زندگى بشر وى را بر آن داشت كه تئوريهايى بر طبق وسائل رفع احتياجات مادّى زمان ، راجع به دنيا ( جهانبينى ) و اجتماع و هنر و اخلاق و ساير معنويّات كه از همين راه مادّى و توليد ناشى شده بودند ، بيان نمايد . » ( 1 )
از اينرو طرز داورى علمى ، تفكّر فلسفى ، ذوق و احساس زيبايى و هنرى ، ارزيابى اخلاقى ، گرايش مذهبى هر فرد تابع طرز معاش اوست . اينجاست كه وقتى كه
هامش
( 1 ) . ماترياليسم تاريخى ، ص 37 .