آن هم واقعيّتهاى مادّى ، امّا حقيقت ، يعنى انديشههاى فكرى و معتقدات ذهنى بشر ، از نظر انطباق و عدم انطباق با واقعيّت ، وضع ثابت و يكسانى دارد .
15 . جهان ، زمين و آسمان به حق و به عدل برپاست
ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ
( 1 ) .
16 . سنّت الهى در اين جهان بر پيروزى نهايى حق بر باطل است ، حق و اهل حق پيروزند :
وَ لَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِينَ . إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ . وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ
( 2 ) .
قضا و حتم ما بر اين گذشته است كه پيامبران ما يارى مىشوند و سپاه ما ( سپاه حق ) غالب و پيروز است .
17 . انسانها به حسب خلقت ، مساوى آفريده شدهاند . هيچ انسانى بر حسب خلقت ، امتياز حقوقى بر انسان ديگر ندارد . كرامت و فضيلت به سه چيز است : علم
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ
( 3 ) و جهاد در راه خدا
فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً
( 4 ) و سوّم تقوا و پاكى
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ
( 5 ) .
18 . انسان بر حسب اصل خلقت داراى يك سلسله استعدادهاى فطرى و از آن جمله فطرت دينى و اخلاقى است . مايهء اصلى وجدان انسان فطرت خدا داد اوست نه موضع طبقاتى يا زندگى جمعى يا كار و مبارزه با طبيعت كه همهء اينها در وجدان اكتسابى انسان مؤثّرند . انسان به حكم فطرت انسانى خود مىتواند فرهنگ يگانه ، ايدئولوژى يگانه داشته باشد ، مىتواند عليه محيط طبيعى و محيط اجتماعى ، عليه
هامش
( 1 ) . احقاف / 3 .
( 2 ) . صافّات / 171 - 173 .
( 3 ) . زمر / 9 .
( 4 ) . نساء / 95 .
( 5 ) . حجرات / 13 .