توبه
شيخ امين الدين ابوعلى طبرى در بارهى آيه إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ . . . « 1 » مىگويد : در معناى جهالت اختلاف شده و چند وجه مطرح شدهاست ، كه عبارت است از : 1 - از ابنعباس ، عطاء مجاهد و قتاده و عبداللَّه است كه مىگويند : هر نوع معصيتى كه انسان جاهلانه انجام دهد هرچند عمومى باشد . چرا كه جهالتش او را به انجام آن گناه واداشتهاست . خداى متعال حرف يوسف عليه السلام به برادرانش را چنين حكايت مىكند كه : آيا دانستيد با يوسف و برادرش چه كرديد ، شما جاهل هستيد . نسبت جهل بهخاطر اين است كه معصيت خدا بهخاطر آنها رخنه كردهبود . 2 - مراد از جهالت اين است كه آثار گناه را كه همان عذاب است ، نفهمند ؛ اين سخن از فراء است . 3 - مراد از جهالت اين است كه گناه را نمىشناسد در اين صورت يا بايد يعلمون به معناى يخطئون باشد و يا به اين جهت كه گنهكاران در بيان استدلال براى گناهان ، افراط كردهاند . اين وجه از جبايى است و رمانى آن را ضعيف دانستهاست چرا كه خلاف حرف مفسران است . و چون موجب مىشود كه گناه گنهكارى كه از گناه خود با خبر است پذيرفته نشود چرا كه حصر در « انماالتوبة » دلالت مىكند كه توبه خاص اينان است .