نور ستارگان
در بارهى نور ستارگان سه نظريه وجود دارد كه عبارتند از :
1 - ستارگان همه از خود نور دارند مگر ماه كه نور آن از خورشيد است .
2 - خورشيد ذاتاً نورانى است و بقيه كواكب از او نور مىگيرند .
3 - ثوابت ذاتاً نور دارند و سيارات جز خورشيد ، همه از خورشيد نور مىگيرند .
نظامى
ز مغرورى كلاه از سر شود دور * مبادا كس به زور خويش مغرور
بسا دهقان كه صد خرمن بكارد * ز صد خرمن يكى را بر ندارد
تحمل را به خود كن رهنمونى * نچندانى كه بار آرد زبونى
گر از هر باد چون برگى بلرزى * اگر كوهى شوى كاهى نيرزى
اگر چه سيل بس با جوش باشد * چو در دريا رسد خاموش باشد
چو خواهد بود وقت كار سازى * هم از اول نمايد بخت يارى ( بازى )
بود سرمست را خوابى كفايت * گل نم ديده را آبى كفايت
به ترك خواب مىبايد شبى گفت * كه زير خاك مىبايد بسى خفت
گلى اول برآرد طرف جويش * فزون باشد ز صد گلزار بويش
كبوتر بچه چون آيد بهپرواز * ز چنگ شه فتد در جنگل باز
* در شرافت علم و عقل در مخزن الاسرار آوردهاست :
دل به هنر ده نه به دعوا پرست * صيد هنر باش به هر جا كه هست
هر كه در او جوهر داناييست * در همه كاريش توانايى است
دشمن دانا كه غم جان بود * بهتر از آن دوست كه نادان بود
مى كه حلال آمده در هر مقام * دشمنى عقل تو كردش حرام
از پى صاحب خبرانست كار * بىخبران را چه غم از روزگار
* نظامى در كتاب اسكندرنامه آوردهاست :
چه نيكو متاعى است كار آگهى * وزين نقد عالم مبادا تهى
جهان آنكسى را بود در جهان * كه هست آگه از كار كار آگهان