8 . 14 . ابو جعفر محمد بن على شلمغانى ( ابن ابى العزاقر )
وى متولد روستاى « شلمغان » در حومه « واسط » ، و يكى از قاريان قرآن در آنجا بوده است . پس از مدتى به بغداد رفته و به دستگاه عباسيان پيوست و به عنوان دبير ( كاتب ) به خدمت مشغول گشت ! 9498712 خ 0 77 خ وى از فقهاى اماميه بود ؛ و هيجده اثر درباره عقايد و فقه شيعه به رشته تحرير درآورد ! آثار او قبل از انحرافش مورد احترام فراوان اماميّه بود . 0598712 خ 0 78 خ شيخ طوسى در رجالش نام وى را در رديف غير راويان از ائمه عليه السّلام ذكر كرده و نسبت غلوّ به وى داده است ؛ 1598712 خ 0 79 خ و در فهرست خود ، دربارهاش چنين گفته است : « وى داراى كتب و رواياتى بود ؛ و ابتدا در طريق مستقيم قرار داشت ، ولى به انحراف گراييد و سخنان عجيب و ناپسندى از وى صادر شد ! تااينكه سلطان وى را دستگير كرد و در بغداد به دار آويخت . از جمله كتبى كه وى در حال سلامت عقيده نگاشته ، كتاب التكليف است » . 2598712 خ 0 80 خ
نجاشى نيز كتب او را چنين معرفى كرده : « كتاب التكليف ؛ 3598712 خ 0 81 خ و رسالهاى كه براى ابن همام نگاشته ؛ و كتاب العصمة ؛ و كتاب الزاهر بالحجج العقليّه ؛ و كتاب المباهله ؛ و كتاب الاوصياء ؛ و كتاب المعارف ؛ و كتاب الايضاح ؛ و كتاب فضل النطق على الصمت ؛ و كتاب فضائل العمرتين ؛ و كتاب الانوار ؛ و كتاب التسليم ؛ و كتاب الزّهاد ( البرهان ) و التوحيد ؛ و كتاب البداء و المشيّة ؛ و كتاب نظم القرآن ؛ و كتاب الامامة الكبير ؛ و كتاب الامامة الصغير » . 5598712 خ 0 82 خ
هرچند شيخ طوسى نام وى را در رديف وكلاى مذموم ذكر نكرده ، و در بخش مربوط به مدّعيان دروغين وكالت و بابيّت به ذكر نام وى و تفصيل جريانش پرداخته است ، 6598712 خ 0 83 خ ولى از تأمل در روايات مربوط به او چنين نتيجه مىگيريم كه وى در عصر سومين سفير ، يعنى « حسين بن روح نوبختى » ، به عنوان دستيار وى ، امور وكالت را عهدهدار بوده است . از جمله قراين دالّ بر وكالت و اشتغال وى به عنوان دستيار « حسين بن روح » ، روايت شيخ طوسى از « ابو غالب زرارى » است . در اين روايت ، « ابو غالب زرارى » تصريح به آن دارد كه در دوره استتار و اختفاى « حسين بن روح » ، او « محمد بن على شلمغانى » را به جاى خود نصب كرده بود ؛ و مردم براى انجام امور مربوط به سفير ناحيه مقدّسه ، به نزد « شلمغانى » مراجعه مىكردند ! زيرا سفير و واسطه بين شيعيان و « ابن روح » در اين دوره ، « شلمغانى » بود ! البته اين امر مربوط به پيش از زمان انحراف و كفر و الحاد شلمغانى بود . بنا بر اين روايت ، « ابو غالب زرارى » به همراه يكى از