حضرت ، مىگويد : بله او را ديدهام . 2646712 خ 0 123 خ شبيه اين سؤال از سفير دوم نيز شده و وى نيز به همين نحوه پاسخ داده است . 3646712 خ 0 124 خ در موردى ديگر ، سفير دوم چنين پاسخ داده كه : « بله آخرين عهد من با وى در كنار بيت اللّه الحرام بود در حالىكه به خداوند عرضه مىداشت : خداوندا ، آنچه كه به من وعده دادهاى منجّز فرما » . 4646712 خ 0 125 خ بهطور قطع ، سفير سوم و چهارم نيز توفيق ملاقات با شخص حضرت حجّت عليه السّلام را به كرّات داشتهاند . براى تأييد اين سخن ، مىتوان به روايت شيخ طوسى اشاره كرد كه حاكى از صدور توقيع مربوط به لعن شلمغانى توسط ابن روح است در حالىكه وى در زندان مقتدر عباسى به سر مىبرده ! 5646712 خ 0 126 خ و محتملترين وجه آن است كه امام شخصا و به اعجاز ، اين توقيع را در زندان به وى رسانده باشد .
بدينترتيب ، طريق طبيعى آن است كه خود سفرا بهطور سرّى و مخفيانه با امام عليه السّلام ملاقات و نامههاى حاوى سؤالات را بر حضرتش عرضه كرده باشند . برخى از محققان ، 6646712 خ 0 127 خ براى اين سخن به دو مرجّع تمسّك كردهاند : نخست آنكه ، غالبا پاسخ سؤالات با مقدارى تأخير عرضه مىشد ، كه نشان از حركتى طبيعى در عرضه سؤال بر امام عليه السّلام و اخذ جواب دارد ؛ و اگر در تمامى موارد ، صدور توقيعات همراه با اعجاز بود ، تأخير حاصل نمىشد ؛ و دوم آنكه ، برخى شواهد حاكى از آن هستند كه سفرا برخى مسايل عقيدتى و دينى را از خود امام عليه السّلام شنيده و به ديگران عرضه مىكردند ؛ براى نمونه ، مىتوان به سخن « حسين بن روح » به يكى از شيعيان اشاره كرد . او درباره سخنان ابن روح و اينكه از جانب خود او است يا حضرت حجت عليه السّلام ، ترديد داشت . ابن روح چنين گفت : « اگر از آسمان سقوط كنم و پرندگان مرا بدرند و يا باد مرا به مكان دوردستى پرتاب كند ، نزد من محبوبتر از آن است . كه از جانب خود سخن بگويم . اينكه گفتم از اصل ، و شنيده شده از حجّت عليه السّلام است » ! 7646712 خ 0 128 خ
گرچه در غالب موارد ، نامههاى حاوى سؤالات و يا درخواستهاى شفاهى شيعيان ، بهطور معمول از طريق صدور توقيعات پاسخ داده مىشد ، ولى در مواردى ، طبق مصالح ، پاسخ به صورت شفاهى توسط سفير يا خادم حضرت به سؤالكننده عرضه مىشد . 8646712 خ 0 129 خ در مواردى نيز به طريق معجزهآسا ، شخص سؤالكننده صدايى مىشنيد بدون آنكه صاحب صدا را ببيند و پاسخ مشكل خود را بدينگونه اخذ مىكرد ! 9646712 خ 0 130 خ در برخى موارد نيز براى مصالحى ، اصلا پاسخى صادر نمىشد ! 1746712 خ 0 131 خ
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 316
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٣١٦