5 . 2 . 3 . چگونگى خط و كتابت نامهها و توقيعات
پس از بحث پيرامون معناى واژه توقيع ، اين سؤال تداعى مىشود كه آيا توقيعات امام دوازدهم عليه السّلام و همينطور برخى از ائمه پيشين عليهم السّلام ، به قلم و خطّ مبارك خود ايشان كتابت مىشده ، و يا آنكه همچون روش معمول نزد حكّام و سلاطين ، اصل مطلب از آنان و كتابت از منشيان و سفرا و يا خدّام بوده است ؟
حاصل بررسى روايات تاريخى و نمونههاى متعدد ، اين است كه در موارد متعددى ، خود ائمه عليهم السّلام به قلم و خطّ شريفشان نامهها و توقيعات را كتابت فرموده و گاه به اين نكته نيز تصريح مىنمودند ؛ براى نمونه ، امام هادى عليه السّلام در ذيل نامهاش به « على بن بلال » ، پس از پايان سخن درباره نصب « ابو على بن راشد » به وكالت ، چنين مرقوم فرمود : « و كتبت بخطّى » . 8346712 خ 0 99 خ چنانكه در موارد ديگر ، تعابير « و كتب عليه السّلام » يا « فوقّع بخطّه » يا فوقّع بخطّ أعرفه » به كار رفته است ، كه صراحت در مباشرت ائمه عليهم السّلام در كتابت نامهها و توقيعات دارد . 9346712 خ 0 100 خ
نمونه ديگر آنكه ، « احمد بن اسحاق اشعرى قمى » دستخطى از امام عسكرى عليه السّلام طلب نمود تا معيارى براى تشخيص صحت و اصالت نامههاى منسوب به حضرت داشته باشد . امام عليه السّلام دستخطى نگاشت و به وى عطا فرمود و سپس قلم مبارك را پاك كرده و به احمد بن اسحاق دادند ؛ بدون آنكه وى نيّت باطنىاش ، مبنى بر طلب قلم را اظهار كرده باشد ! 0446712 خ 0 101 خ اين نقل همچنين حكايت از آن دارد كه نامهها و توقيعات آن جناب ، معمولا به خط شريف خود ايشان بوده است ؛ چنانكه روايت « ابو الاديان » نيز حاكى از آن است كه امام عسكرى عليه السّلام به هنگام رحلت ، نامههاى زيادى مرقوم فرموده و به وسيله وى به مدائن ارسال نموده است . 1446712 خ 0 102 خ
با توجه به آنچه در برخى منابع كهن درباره امام دوازدهم عليه السّلام مىخوانيم كه خط نامهها و توقيعات ايشان عينا شبيه خط پدر گراميشان بوده است ؛ 2446712 خ 0 103 خ مىتوان استنتاج نمود كه توقيعات ناحيه مقدّسه ، غالبا به خط شريف امام عليه السّلام بوده است . 3446712 خ 0 104 خ شباهت خط شريف امام دوازدهم عليه السّلام به خط پدر گراميش ، موجب آن مىشد كه صحت انتساب توقيعات به حضرت كمتر مورد تشكيك واقع شود . 4446712 خ 0 105 خ گرچه گاه وجود زمينههايى موجب بروز چنين تشكيكاتى مىشد ؛ براى نمونه مىتوان به جريان صدور توقيع ناحيه مقدّسه در لعن « احمد بن هلال » ، وكيل امام عسكرى عليه السّلام و صوفى معروف در نزد شيعه ، اشاره