وضعيت موقوفات قم و وكلاى وقف يارى دهد از دسترس ما خارج شده است ؛ ولى در همان مقدمه كتاب ( ص 18 ) به اين نكته اشاره شده كه تعداد متوليان وقف در قم ، حدود چهل نفر بودهاند ! كه همين موضوع ، دالّ بر كثرت موقوفات و اراضى وقف در اين منطقه است . بنابه نقل همين منبع ، اين موقوفات رفتهرفته به اراضى اقطاعى تبديل شدهاند !
از ديگر نقاطى كه در منابع روايى به وجود وكلاى وقف در آن تصريح شده ، واسط است . بنابه نقل صدوق ، « حسن بن محمد بن قطاة صيدلانى » در عصر سفير دوم ، وكيل وقف در واسط بوده است . 5936712 خ 0 59 خ همچنين از نقل شيخ طوسى درباره « قاسم بن علاء آذربايجانى » مىتوان استنباط نمود كه وى در منطقه ارّان آذربايجان به امور موقوفات نيز رسيدگى مىكرده است . 6936712 خ 0 60 خ
5 . 1 . 3 . توزيع و مصرف وجوه شرعى و اموال اهدايى
اموال تقديم شده توسط شيعيان به حضور مقدس ائمه معصومين عليهم السّلام از طريق سازمان وكالت جمعآورى و به نزد ائمه عليهم السّلام ارسال مىشد . سؤالى كه در اينجا قابل طرح مىباشد اين است كه اين اموال به چه مصارفى رسانده مىشد و چگونه مورد استفاده امامان معصوم عليهم السّلام و سازمان وكالت قرار مىگرفت ؟
با بررسى آنچه در منابع روايى در اين زمينه به چشم مىخورد ، مىتوان مدّعى شد كه اموال تقديم شده به سازمان وكالت ، در چهار محور عمده مصرف مىشد : نخست ، رفع نيازهاى اقتصادى بيت امامت ؛ دوم ، رفع نيازهاى اقتصادى شيعيان و سادات نيازمند ، و رفع مشاجرات مالى شيعيان ؛ سوم ، پرداخت صله و هديه به شيعيان و شعراى متعهد و افراد تازه مسلمان شده ؛ و چهارم ، تأمين معيشت وكلا و كارگزاران سازمان وكالت . در ادامه ، موارد ياد شده را با ذكر نمونههاى تاريخى مستند خواهيم ساخت .
5 . 1 . 3 . 1 . مصرف اموال بر ضدّ حاكميت عباسى
اولين و مهمترين ثمره جمع اموال و وجوه شرعى به وسيله تشكيلات وكالت ، بهرهگيرى مبارزاتى از اين اموال مىتوانست باشد . البته مراد از مبارزه ، نه فقط مبارزه مسلّحانه و قيام رسمى است ، بلكه فعاليتهاى زيرزمينى امامان شيعه عليهم السّلام نيز از مصاديق بارز