نبود پرداخت خمس و زكات و غير آن به ائمه عليهم السّلام به صورت پراكنده و نامنظم بود و از روالى منظم و سازمان يافته برخوردار نبود . با تقويت و گسترش سازمان وكالت در عصر امام كاظم عليه السّلام ، پرداختهاى مالى شيعيان به دفتر وكالت نيز فزونى گرفت ؛ و شايد بتوان به عنوان قرينهاى بر كثرت اين پرداختها ، به نقل شيخ طوسى و كشّى درباره كثرت اموال باقى مانده در دست وكلاى امام كاظم عليه السّلام پس از شهادت آن جناب ، استناد كرد .
همين امر ، يكى از موجبات پيدايش فرقه « واقفيّه » بود كه رحلت امام كاظم عليه السّلام را منكر شدند تا زمينهاى براى تصرف اموال فراهم آورند . 7736712 خ 0 43 خ قرينهى ديگر را مىتوان در سخن « على بن اسماعيل بن جعفر الصادق عليه السّلام » جست كه در مقام سعايت از امام كاظم عليه السّلام به « يحيى بن خالد » گفت : « اموال از شرق و غرب به سوى او سرازير است كه در خزانههايى نگهدارى مىكند ؛ و زمينى به قيمت سى هزار دينار خريده است ! » ؛ 8736712 خ 0 44 خ همچنين از همين رو بود كه هارون آن حضرت را متهم نمود كه از مردم خراج دريافت مىكند ! 9736712 خ 0 45 خ اين اتهام ، نتيجه خبرهايى بود كه جاسوسان وى درباره جمع وجوه شرعى و اموال توسط وكلاى آن حضرت براى هارون مىآوردند ! اين رويّه در عصر امام رضا عليه السّلام نيز استمرار يافت و آن جناب چه در مدينه و چه در مرو ، از طريق وكلايش وجوه شرعى را جمعآورى مىكرد . 0836712 خ 0 46 خ همچنين اينكه در بعضى از روايات سابق الذكر 1836712 خ 0 47 خ ديديم كه آن جناب در برابر درخواست برخى از شيعيان مبنى بر تحليل خمس ، مقاومت و مخالفت مىنمود ، خود نشانگر وجود سنّت پرداخت وجوه شرعى به امام رضا عليه السّلام از سوى شيعيان است . در عصر امام جواد عليه السّلام نيز گرچه اين رويّه ادامه داشت ، ولى شواهدى حاكى از سستى برخى شيعيان در پرداخت وجوه شرعى در اين عصر است . از شواهد صريح در اين معنى ، « صحيحه على بن مهزيار اهوازى » ، وكيل آن حضرت است كه حاكى از تأكيد آن حضرت بر پرداخت خمس در آخرين سال حيات خويش است و دليل اين امر نيز كوتاهى و تقصير بعضى يا همه شيعيان در اداى واجبات مالى عنوان شده است ! 2836712 خ 0 48 خ
در عصر امام هادى عليه السّلام با سامانمندتر شدن تشكيلات وكالت و تأكيدات آن حضرت بر انجام واجبات مالى از سوى شيعيان ، پرداخت وجوه شرعى شكلى كاملا منظم به خود گرفت ، و به صورتى درآمد كه تا آن زمان سابقه نداشت ! 3836712 خ 0 49 خ امام عسكرى عليه السّلام نيز وارث اين تشكيلات سامانمند شد ؛ و انتظار حضرت آن بود كه شيعيان در شرايط آن
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 293
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٩٣