جمله به « فضل بن سهل ذو الرياستين » نزديك شد و خيانتهاى بسيار در حق امام رضا عليه السّلام مرتكب شد ! 7985712 خ 0 190 خ ابن شهر آشوب از شخصى بنام « محمد بن راشد » 8985712 خ 0 191 خ و كفعمى از « عمر بن فرات » ، 9985712 خ 0 192 خ و برخى ديگر از « محمد بن فرات » ، 0095712 خ 0 193 خ به عنوان باب امام رضا عليه السّلام نام بردهاند ؛ ولى روشن است كه باب آن جناب هر كدام كه بوده باشد ، واسطه ارتباط و اتصال ساير وكلا و شيعيان با امام عليه السّلام بوده است .
از ديگر وكلاى ارشد در اين عصر مىتوان از « عبد الرحمن بن حجّاج » نام برد . وى كه از عصر امام صادق عليه السّلام 1095712 خ 0 194 خ تا عصر امام جواد عليه السّلام 2095712 خ 0 195 خ در خدمت سازمان وكالت بود ، در عصر امام رضا عليه السّلام و امام جواد عليه السّلام به عنوان يكى از وكلاى ارشد در عراق مطرح و محل مراجعه ساير وكلا بود . روايت مسعودى درباره تجمع سران شيعه و وكلاى امام رضا عليه السّلام در بيت وى در بغداد پس از شهادت امام رضا عليه السّلام و مذاكره درباره جانشين آن حضرت ، گوياى آن است كه وكلا در امور وكالت از وى دستور مىگرفتهاند . 3095712 خ 0 196 خ بنابه نقل كشّى ، وى در عصر امام كاظم عليه السّلام برخى از امور ارتباطى بين وكلاى عراق همچون « على بن يقطين » و امام كاظم عليه السّلام در مدينه را انجام مىداده است . 4095712 خ 0 197 خ
در عصر امام جواد عليه السّلام ، باب آن جناب بنابه نقل ابن شهر آشوب 5095712 خ 0 198 خ « عثمان بن سعيد عمرى » و بنابه نقل برخى ديگر 6095712 خ 0 199 خ « عمر بن فرات » بوده است ؛ اما آن جناب ، وكلاى ارشدى در بلاد مختلف داشتهاند . به روايت كلينى ، امام نهم ، حضرت جواد عليه السّلام ، وصايت خود درباره جانشين خويش را به وكيل الوكلاى خود يعنى « محمد بن فرج » داد . آن حضرت به او وصيت كرد كه پس از وفاتش از امام هادى عليه السّلام فرمان گيرد . چون امام جواد عليه السّلام در سال 220 ق به شهادت رسيد ، رهبران برجسته سازمان وكالت ، جلسهاى سرّى در منزل « محمد بن فرج » تشكيل دادند تا امام جديد را كه مشخص شد امام هادى عليه السّلام است ، معرفى كنند . 7095712 خ 0 200 خ اين نقل ، نشانگر برترى وى نسبت به وكلاى عراق است .
در همين زمان « ابراهيم بن محمد همدانى » وكيل ارشد ناحيه همدان بود . بنابه نقل كشّى ، امام جواد عليه السّلام طى نامهاى به برخى وكلا و شيعيان ناحيه همدان اعلام كرد كه در همدان وكيلى غير از « ابراهيم بن محمد » ندارد و وكلاى مزبور نظير « ايوب بن نوح » و « نضر » را به اطاعت از وى فراخواند . 8095712 خ 0 201 خ چنانكه برخى شواهد حاكى از آن است كه وى بر كار وكلاى قم و نواحى اطراف نيز نظارت داشته است . نامهاى كه امام جواد عليه السّلام به
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 224
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٢٤