« ابراهيم بن محمد همدانى » داد و فرمود آن را پس از درگذشت « يحيى بن ابى عمران » وكيل قم ، بگشا ! و مضمون نامه ، جانشينى وى به جاى يحيى بود ، 9095712 خ 0 202 خ دليل ارتباط وى با قم است ؛ گرچه منطقه فعاليتش همدان بوده است . از نقل فوق و بعضى نقلهاى ديگر مىتوان چنين استنباط نمود كه در اين عصر ، نواحى زير قلمرو سازمان وكالت ، داراى تقسيماتى شده و هر قسمت به وكيل مبرّز خاصّى واگذار شده بود كه نقش نظارت بر كار وكلاى جزو را نيز دارا بوده است .
همچنين از نقل فوق چنين برمىآيد كه مناطق جبال ، يعنى مناطق مركزى ايران همچون قم و آوه تا همدان ، زيرنظر « ابراهيم بن محمد همدانى » بوده است . اين وضع در عصر امام هادى عليه السّلام نيز ادامه داشت .
منطقه ديگر ، بصره و اهواز بود كه ابتدا « عبد اللّه بن جندب » در عصر امام كاظم و امام رضا عليهما السّلام 0195712 خ 0 203 خ و پس از درگذشت وى ، « على بن مهزيار » 1195712 خ 0 204 خ وكالت ارشد اين ناحيه را عهدهدار بودند . خاندان « بنو مهزيار » اين سمت را تا عصر غيبت صغرا همچنان در دست داشتند .
كسانى همچون « ابراهيم بن مهزيار » ، 2195712 خ 0 205 خ و سپس پسرش محمد ، به دنبال « على بن مهزيار » عهدهدار اين سمت بودهاند . 3195712 خ 0 206 خ
ناحيه ديگر ، بغداد ، مدائن ، كوفه و قراى سواد بود كه در عصر امام هادى عليه السّلام ابتدا زير نظر « على بن حسين بن عبد ربّه » و پس از وى « ابو على بن راشد » بود . ناحيه چهارم نيز يمن و مصر بود . 4195712 خ 0 207 خ
آنسان كه گذشت ، هر ناحيه به يك وكيل مستقل واگذار مىشد و كارگزاران محلى زيرنظر او منصوب مىشدند ؛ براى نمونه ، از بررسى نامه ارسالى امام هادى عليه السّلام به « على بن بلال » مىتوان وكالت ارشد « ابو على بن راشد » در منطقه بغداد و مدائن و قراى سواد را استنتاج نمود . در اين زمان در عين حال كه « على بن بلال » به عنوان وكيل ناحيهاش نصب مىشود ، ولى موظف به پيروى از ابو على و تحويل وجوه شرعى به او مىگردد .
متن اين نامه چنين است :
« من ابو على بن راشد را به جاى على بن حسين بن عبد ربّه جاىگزين ساختم . اين مسئوليت را بدان جهت به او واگذار كردم كه وى از صلاحيت لازم به حدّ كافى برخوردار است ، به نحوى كه هيچكس بر او مقدّم نمىشود . او اطلاع داده است كه شما بزرگ ناحيه خود هستيد ،
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 225
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٢٥