فعاليت مىكرد . بنابه نقل نجاشى ، در زمان وكالت « قاسم بن محمد بن على بن ابراهيم بن محمد همدانى » در عصر غيبت صغرا در همدان ، به همراه وى ، « ابو على بسطام بن على » و « عزيز بن زهير » نيز مشغول انجام امور وكالت بودند و هر سه تن در مسايل مربوط به وكالت ، از فردى به نام « ابو محمد حسن بن هارون بن عمران همدانى » دستور مىگرفتند .
پيش از وى نيز تابع پدرش « ابو عبد اللّه بن هارون » بودند . 6295712 خ 0 219 خ بدينترتيب ، روشن مىشود كه دو تن از وكلاى ارشد همدان در عصر غيبت صغرا ، « حسن بن هارون » و پدرش « هارون بن عمران » بودهاند ؛ و قبلا گذشت كه از عصر امام جواد عليه السّلام به بعد نيز « ابراهيم بن محمد همدانى » سروكيل اين ناحيه بوده است .
در عصر غيبت صغرا ، چهار سفير و باب امام عصر عليه السّلام ، وسايط مستقيم بين امام عليه السّلام و ساير وكلا بودند ؛ و در ميان ساير وكلا نيز همانگونه كه ذكر شد ، مراتبى به چشم مىخورد و برخى بر برخى ديگر برترى داشتند ؛ نظير « ابو الحسين رازى » ، « احمد بن اسحاق حاجز » ، « محمّد قطّان » و « حسين بن روح » در عصر سفير دوم .
بنابراين سازمان وكالت از ابتداى تأسيس تا انتهاى دوران فعّاليت ، از وكلايى با مراتب مختلف بهره مىگرفته است كه برخى بر برخى ديگر برترى و امتياز داشتهاند . امامان شيعه عليهم السّلام براى تمركزبخشى و سامانمند كردن امور سازمان و همينطور حفظ امنيت وكلا و پرهيز از مراجعات مكرّر آنان نزد امامان عليهم السّلام ، برخى از وكلاى مبرّز خود را ناظر بر كار وكلاى چند منطقه قرار مىدادند . همين وكلاى ارشد نيز از يك وكيل برتر كه به عبارتى باب امام عليه السّلام و معاون رهبرى سازمان محسوب مىشد دستور مىگرفتند ؛ براى نمونه ، « حاجز بن يزيد » كه خود از وكلاى مبرّز و صاحب نام در سازمان وكالت ، و ناظر بر كار بعضى از وكلاى ايران بوده است ؛ بنابه نصّ روايت راوندى ، او موظف بوده از « شيخ » ، يعنى سفير حضرت حجت عليه السّلام دستور بگيرد . هنگامى كه « محمد بن حصين كاتب » از « محمد بن يوسف » سؤال مىكند كه وجوه شرعى را به چه كسى تحويل دهد ، وى در پاسخ ، « حاجز » را معرفى مىكند . او مجدّدا سؤال مىكند كه آيا فوق حاجز نيز كسى هست ؟ و او در پاسخ مىگويد : « شيخ » ؛ كه ظاهرا مرادش سفير دوم « محمد بن عثمان عمرى » است . 7295712 خ 0 220 خ همينطور ، هنگامى كه « احمد بن محمد دينورى » در ابتداى عصر غيبت صغرا ، وجوه شرعى و كالاهايى را براى تقديم به ناحيه مقدّسه ، به بغداد نزد
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 227
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٢٧