عملكرد دستياران آنها يعنى بابها و وكلا بود . بخشى از اعضاى سازمان وكالت را بابها و سفراى ائمه عليهم السّلام تشكيل مىدادند . اينان وكلاى ممتاز و برجستهاى بودند كه در حقيقت معاونان ائمه عليهم السّلام در هدايت و رهبرى فعاليتهاى سازمان وكالت محسوب مىشدند . از اينان مىتوان به « وكلاى ارشد » يا « سروكيل » نيز تعبير نمود ، كه ساير وكلا زيرنظر و اشراف آنان به كار مشغول بودند . بنابراين مىتوان در يك تقسيمبندى ، وكلا را به وكلاى ارشد و وكلاى جزو تقسيم كرد . وكلاى ارشد در حكم معاونان ائمه عليهم السّلام در رهبرى سازمان وكالت بوده و ساير وكلا موظف به اطاعت از آنها بودند . از به دو تأسيس سازمان وكالت ، امام كاظم عليه السّلام با نصب يك وكيل ارشد در مدينه كه در حقيقت « باب » حضرت نيز محسوب مىشد ، مراجعات شيعيان و وكلا را از خود منصرف ، و به سمت اين وكيل ارشد سوق داد . بنابه نقل كشّى و شيخ طوسى ، امام كاظم عليه السّلام مقرّر فرمود كه هر آنچه از وجوه شرعى و مكاتبات به مدينه و اصل مىشود ابتدا به دست « مفضّل بن عمر جعفى » برسد و از طريق او به امام و اصل شود . موسى بن بكر گويد : « من مدتى در خدمت امام كاظم عليه السّلام بودم و هيچ چيزى را مشاهده نكردم كه به دست امام برسد مگر از ناحيه مفضّل بن عمر ! و چهبسا مىديدم كسى چيزى مىآورد و حضرت آن را قبول نكرده و مىفرمود : آن را به مفضّل تحويل بده » . 3985712 خ 0 186 خ هشام بن احمر نيز گويد : « اموالى را به مدينه نزد أبو ابراهيم امام كاظم عليه السّلام بردم ولى آنها را نپذيرفت و فرمود آنها را بازگردان و به مفضّل بن عمر تحويل بده ، من نيز آنها را به جعفى برده و بر در خانه مفضّل ريختم » . 4985712 خ 0 187 خ
بعيد نيست اين دستور حضرت براى رعايت جهات امنيتى و تقليل ارتباطات با وكلا و شيعيانى باشد كه قصد تحويل وجوه شرعى و نامهها را داشتند . ناگفته نماند كه بنابه نقل ابن شهر آشوب ، 5985712 خ 0 188 خ « مفضّل بن عمر » ، باب امام كاظم عليه السّلام و بنابه نقل برخى ديگر ، 6985712 خ 0 189 خ باب امام صادق عليه السّلام بوده است ؛ و اين احتمال كه باب هر دو امام بوده باشد خالى از قوّت نيست .
بنابه نقل صدوق در توحيد و عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، امام رضا عليه السّلام نيز در مدينه قبل از انتقال به مرو ، وكيلى به نام « هشام بن ابراهيم عباسى » داشت كه همه امور حضرت به دست وى به انجام مىرسيد ، و همهء اموال ارسالى به مدينه از نواحى مختلف ، به او تحويل داده مىشد . البته پس از انتقال حضرت به مرو ، وى به دستگاه خلافت عباسى از
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 223
مساهمون: محمدرضا جبارى
ص٢٢٣