[ نمونه برجستهء بندگى و تربيت عملى امام از اجتماع آن روز ]
وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً . وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً . وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها كانَ غَراماً . إِنَّها ساءَتْ مُسْتَقَرًّا وَ مُقاماً . وَ الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كانَ بَيْنَ ذلِكَ قَواماً . . .
وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً
« 1 »
.
آيههايى كه نوشتيم در پايان سورهء فرقانست . خدا در اين آيات صفت مؤمنان گزيده را شمرده است . از آنچه در فصلهاى آينده خواهيد خواند ، مىبينيد همهء نشانههايى را كه براى بندگان كامل پروردگار « عباد الرّحمن » معيّن شده در على بن الحسين ( ع ) آشكار است . در چنان دورهء تاريك براى جويندگان انسانيت بحقيقت چراغى روشن بود . با رفتار و گفتار خود سيرت فراموششدهء جد و پدر و خاندان رسالت را زنده كرد . و مردمى كه سالها با عصر نبوت فاصله داشتند نمونهء تربيت اسلامى را به چشم خود ديدند . پرستش خدا ، نرمخوئى ، محاسبهء نفس تا حد رياضت . خودشكنى براى حق ، دستگيرى مستمندان ، بخشش ، پرهيزگارى . و . . .
جاحظ در رسالهاى كه در فضائل بنى هاشم نوشته دربارهء او گفته است :
اما على بن الحسين ، دربارهء او خارجى را چون شيعه و شيعه را چون معتزلى و
هامش
( 1 ) . بندگان رحمان كه در زمين آرام راه مىروند . و چون نادانان با آنان نابخردانه سخن گويند به نيكوئى بدانها پاسخ دهند . و آنان كه شب را بر پاى و در سجده بسر مىبرند . و آنان كه ميگويند پروردگارا عذاب دوزخ را از ما بگردان ! كه عذاب دوزخ پايان نيافتنى است ، و بد آرامگاه و بد جاى اقامتى است . و آنان كه چون انفاق ميكنند ، نه اسراف ميكنند و نه بر خود تنگ ميگيرند و ميانه را مىگزينند ، و آنان كه بدروغ گواهى نميدهند و چون ناپسندى ببينند بزرگوارانه از آن مىگذرند . ( الفرقان : 63 - 73 ) .