حق تعالى اين آية را فرستاد
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ
« 1 » يعنى : « پس بار كنيد از آنجا كه بار كردند مردم » . حضرت فرمود كه : مراد از مردم در اين آية حضرت إبراهيم وإسماعيل وإسحاق عليهم السّلاماند وپيغمبرانى كه بعد از ايشان بودند كه همه از عرفات افاضه مىنمودند ، پس چون قريش ديدند كه قبهء حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم از مشعر گذشت بسوى عرفات در دلهاى ايشان خدشهاى بهم رسيد زيرا كه اميد داشتند كه حضرت از مكان ايشان افاضه نمايد وبه عرفات نرود ، پس حضرت رفت تا به « نمره » فرود آمد در برابر درختان أراك « 2 » پس خيمهء خود را در آنجا برپا كرد ومردم خيمههاى خود را بر دور خيمهء حضرت زدند .
وچون زوال شمس شد حضرت غسل كرد وبا قريش وساير مردم داخل عرفات گرديد ودر آن وقت تلبيه را قطع نمود وآمد تا به موضعي كه مسجد آن حضرت مىگويند ودر آنجا ايستاد ومردم بر دور آن حضرت ايستادند پس خطبهاى ادا نمود وايشان را امر ونهى فرمود ، پس با مردم نماز ظهر وعصر را بجا آورد به يك اذان ودو اقامه ، پس رفت بسوى محل وقوف ودر آنجا ايستاد ومردم مبادرت مىكردند بسوى شتر آن حضرت ونزديك شتر مىايستادند ، پس حضرت شتر را حركت داد وايشان نيز حركت كردند وبر دور ناقة جمع شدند ، حضرت فرمود : اى گروه مردم ! موقف همين زير پاى ناقهء من نيست وبه دست مبارك خود اشاره نمود به تمام موقف عرفات وفرمود كه : اينها همه موقف است .
پس مردم پراكنده شدند ودر مشعر الحرام نيز چنين كردند ، پس مردم در عرفات ماندند تا قرص آفتاب فرو رفت ، پس حضرت بار كرد ومردم بار كردند وامر نمود ايشان را به تأنّى .
- پس حضرت صادق عليه السّلام فرمود كه : مشركان از عرفات پيش از غروب آفتاب بار
هامش
( 1 ) . سورهء بقره : 199 .
( 2 ) . أراك : درختى است شبيه به درخت أنار ، برگهايش پهن وهميشه سبز است ، چون آن سست وخاردار است ، از شاخهها وبرگهايش مسواك درست مىكنند ، در مناطق گرمسير مىرويد . ( فرهنگ عميد 1 / 127 ) .