طلوع كند يا غروب كند ؛ يا شهاب در وقتي كه فرود آيد » .
از حضرت صادق عليه السّلام مروى است كه : « نجم » محمد صلّى اللّه عليه وآله وسلّم است ، يعنى : بحقّ اختر برج رسالت سوگند در هنگامى كه به معراج رفت يا از معراج فرود آمد « 1 » .
ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَما غَوى
« گمراه نشد صاحب شما » يعنى محمد صلّى اللّه عليه وآله وسلّم خطا نكرد ، ودر روايات بسيار وارد شده است كه يعنى : محمد صلّى اللّه عليه وآله وسلّم گمراه نشده است در باب خلافت علي عليه السّلام ودروغ نمىگويد آنچه در فضل أو مىگويد « 2 » .
وَما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى . إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى
« وسخن نمىگويد از هوى وخواهش نفس خود ، نيست آنچه مىگويد مگر وحى كه فرستاده شده است » .
عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى
« تعليم كرد أو را ملكي كه قوّتهاى سخت داشت » ودر قوّت ظاهر وباطن كامل بود يعنى جبرئيل .
ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوى
« صاحب قوّت عقل ومتانت با صورت نيكو بود پس درست ايستاد » بر صورت اصلى كه خدا أو را بر آن صورت آفريده بود با نهايت عظمت وشوكت ،
وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلى
« وجبرئيل در أفق اعلاى آسمان بود » در هنگامى كه آن حضرت أو را به صورت اصلى خود ديد ،
ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى . فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
« پس نزديك شد به آن حضرت پس آويخت خود را تا به آن حضرت راز گويد پس ميان جبرئيل وأو فاصله به قدر دو نيمهء كمان بود بلكه نزديكتر » ، وبعضي گفتهاند : يعنى محمد صلّى اللّه عليه وآله وسلّم در مرتبهء قرب معنوي به جناب مقدس احديّت يا قرب صوري به عرش ومكاني كه اعلاى مراتب عروج ممكنات است نزديك شد پس حق تعالى به قرب ملاطفت ورحمت به أو نزديك آمد وأو را مورد عنايات والطاف خاصهء خود گردانيد مانند دو كس كه يك كمان وار در مراتب قرب صوري به يكديگر نزديك شوند بلكه نزديكتر .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان 5 / 172 .
( 2 ) . رجوع شود به تفسير قمى 2 / 334 وتفسير فرات كوفي 449 وتأويل الآيات الظاهرة 2 / 621 و 622 .