خود بدرستى كه خدا عالم است به هرچه شنيدنى است وهرچه ديدنى است » .
بعضي گفتهاند : مراد از مسجد الحرام مكهء معظمه است زيرا كه همهء مكة محلّ نماز ومحترم است « 1 » ، ومشهور آن است كه مراد از مسجد أقصى مسجدى است كه در شام معروف است « 2 » ؛ واز أحاديث معتبرهء بسيار ظاهر مىشود كه مراد بيت المعمور است كه در آسمان چهارم است ودورترين مسجدها است ، چنانكه علي بن إبراهيم به سند معتبر روايت كرده است كه امام محمد باقر عليه السّلام از شخصي پرسيد كه : چه مىگويند مردم در تفسير اين آية ؟ آن مرد عرض كرد : مىگويند از مسجد الحرام به مسجد بيت المقدس رفت ، حضرت فرمود : چنين نيست بلكه از اين مسجد زمين بسوى بيت المعمور آسمان رفت كه برابر كعبه است واز كعبه تا آنجا همه حرم ومحترم است « 3 » .
وعياشى به سند معتبر از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كرده است كه : از آن حضرت پرسيدند از مساجد مشرّفهء معظّمه ، فرمود : مسجد الحرام است ومسجد رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم ، راوي عرض كرد : مسجد أقصى چون است ؟ فرمود : مسجد أقصى كه حق تعالى فرموده در آسمان است وآن مسجدى كه در شام است مسجد كوفه از آن بهتر است « 4 » .
مؤلف گويد كه : اينكه مراد از مسجد أقصى كه در قرآن مذكور است بيت المعمور باشد منافاة ندارد با آنكه رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله وسلّم به بيت المقدس نيز تشريف برده باشند چنانكه أحاديث بسيار بر آن نيز دلالت مىكند « 5 » ومحتمل است كه در بعضي معراجها به آنجا رفته باشد .
ودر جاى ديگر فرموده است
وَالنَّجْمِ إِذا هَوى
« 6 » « بحقّ ستاره در هنگامى كه
هامش
( 1 ) . رجوع شود به مجمع البيان 3 / 396 وتفسير كشاف 2 / 647 وتفسير فخر رازي 20 / 146 .
( 2 ) . تفسير تبيان 6 / 446 ؛ مجمع البيان 3 / 395 ؛ تفسير نسائي 1 / 644 ؛ تفسير طبري 8 / 6 .
( 3 ) . تفسير قمى 2 / 243 .
( 4 ) . تفسير عياشى 2 / 279 .
( 5 ) . رجوع شود به بحار الأنوار 18 / 374 .
( 6 ) . آياتي كه در پى مىآيد تا آيهء « لقد رأى من آيات ربه الكبرى » از آيهء 1 تا آيهء 18 سورهء نجم مىباشند .