بدان كه به آيات كريمه وأحاديث متواتره ثابت گرديده است كه حق تعالى حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم را در يك شب از مكهء معظمه بسوى مسجد أقصى واز آنجا به آسمانها تا سدرة المنتهى وعرش اعلا سير فرمود وعجائب خلق سماوات را به آن حضرت نمود ورازهاى نهاني ومعارف نامتناهى بر آن حضرت القاء فرمود وآن حضرت در بيت المعمور وتحت عرش الهى به عبادت حق تعالى قيام نمود وبا أرواح أنبياء عليهم السّلام ملاقاة كرد وداخل بهشت شد ومنازل أهل بهشت را مشاهده فرمود « 1 » .
وأحاديث متواترهء خاصه وعامه دلالت مىكند كه عروج آن جناب به بدن بود نه به روح بىبدن ، ودر بيدارى بود نه در خواب ، ودر ميان قدماي علماى شيعه در اين معاني خلافي نبوده چنانكه ابن بابويه وشيخ طبرسى وغير ايشان تصريح به اين مراتب كردهاند « 2 » ، وشكى كه بعضي در جسماني بودن معراج كردهاند يا از عدم تتبع اخبار وآثار رسول خدا وائمهء هدى عليهم السّلام است يا به سبب عدم اعتماد بر اخبار حجتهاى خدا ووثوق بر شبهات ملاحدهء حكماست ، اگر نه چون تواند بود كه كسى كه اعتقاد به فرمودهء خدا ورسول وائمهء حق عليهم السّلام داشته باشد وآيات قرآني وچندين هزار حديث از طرق مختلفه در أصل معراج وكيفيات وخصوصيات آن بشنود كه همه صريحند در معراج جسماني وبه محض استبعاد وهم يا شبهات واهيهء حكما همه را انكار وتأويل نمايد ودر كم صفحه از كتابهاى حديث سنى وشيعه هست كه در آنجا معراج به تقريبي مذكور نباشد ، واگر خواهم
هامش
( 1 ) . رجوع شود به تفسير قمى 2 / 3 وكافى 8 / 121 وتفسير طبري 8 / 5 .
( 2 ) . امالى شيخ صدوق 510 ؛ مجمع البيان 3 / 395 ؛ تفسير قرطبى 10 / 208 ؛ تفسير ابن كثير 3 / 23 ؛ تفسير بيضاوى 2 / 434 .