معنى كه واقعا بوده ) استفاده ميكردند ، و شاه هم احيانا از خانقاه ساختن و معركهگيرى آنها جلوگيرى نمىنموده است ولى از اين حدود تجاوز نكردهاند .
دانشمندانى كه عليه صوفيه قيام كردند
نخستين كسى كه علنا در دولت صفويّه با صوفيه درافتاد و عقائد خرافى آنها را بباد انتقاد گرفت ، عالم عظيم الشّأن ملّا محمد طاهر قمى استاد اجازهء علّامهء مجلسى بود كه شيخ الاسلام قم بوده ، و از محدّثين نامور بشمار مىآمده . اصلا شيرازى ولى در قم سكونت داشته چنان كه خود ميگويد نخست بىعلاقه بصوفيه نبوده ولى بعدها كه پى بفساد مشرب آنها ميبرد سرسختانه بمبارزه با آنان قيام مىكند ، آن هم در دولت صفويه كه صوفيان به ياد آن شارب ميجوند ! ملّا محمد طاهر كتابهائى چند در ردّ صوفيه نوشته كه از جمله « ملاذ الاخيار » به عربى ، و « تحفة الاخيار » به فارسى سليس و پر مغز است « 1 » .
ملّا محمد طاهر در مبارزهء خود ، براى از ميان بردن صوفيه چندان توفيقى نيافت و فقط توانست زمينه را براى دانشمند دلسوز و بيدار و زنده دل آينده عليه رواج بازار بوق و پوست و كشكول و بدعتها و خرافات صوفيه آماده سازد . بعد از وى شاگردش علّامهء مجلسى راه او را دنبال كرد و عملا جلو بدعتهاى آنها را گرفت و در كتابهاى فارسى و عربى خود سخت بر آنها تاخت . چنان كه قبلا در صفحهء چهل و دو از شيخ يوسف بحرانى صاحب حدائق در اين خصوص و از گفتهء « برون » و « مالكم » انگليسى ، اشارهاى رفت .
بعد از علّامهء مجلسى در اواخر سلطنت آغا محمد خان قاجار ، دوباره مردم به شاربگذارى و بيعارى و بيكارى و بىبند و بارى يعنى صوفيگرى خو گرفته بودند ،
هامش
( 1 ) كتاب « تحفة الاخيار » چاپ و منتشر شده . مطالعه آن را بعموم خوانندگان محترم توصيه ميكنيم .
در اين كتاب شما به خوبى پى بماهيّت تصوف و اوهام و عقائد خرافى صوفيه ميبريد .