ايران نوشته ، و مخصوصا « يك سال در ميان ايرانيان » « 1 » خود و ساير رسائل و كتابهايش با آشنائى كاملى كه بروحيات ايرانيان داشته ، نوشته است ، طورى نقّادان منصف و محقّق بىغرض را بدگمان مىكند كه نميتوانند محبتهاى او را نسبت به ايران و ايرانى ، واقعى و نشانهء صميميت و بىغرضى دانسته و عارى از هر گونه اغراض سياسى و شائبه استعمارى بدانند ! دوستان و مقلّدين وى اصرار دارند او را يك فرد اروپائى عاشق ايران بدانند و خدمات او را نسبت بايران بىآلايش نمايش دهند ، ولى بگفتهء وى كسانى كه بيشتر دماغ تحقيق و قوهء انتقاد دارند ، خدمات او را براى مقابله با حريف شمالى يعنى دولت تزار روس كه در آن ايام چشم بمنافع ايران دوخته بود دانسته ، و عقيده دارند كه مستر برون يك فرد انگليسى كهنه كار و شرقشناس ورزيده بوده ، كه وجود نافع او در اوائل قرن بيستم و دورهء امپراطورى انگليس ، از نظر دور انديش اداره شرق وزارت خارجه انگلستان و سازمان حساس « انتليجنت سرويس » مستور و معطّل نمانده است . مخصوصا با سوابق و خاطرات بسيار تلخى كه ما ايرانيان از دسيسه بازىهاى اجانب بخصوص نژاد انگليسى و بالاخص مستشرقين آنها داريم ، چگونه ميتوانيم نظريهء مرحوم قزوينى و همفكران او را در بارهء ادوارد برون بپذيريم ، و او را خدمتگزار ايران و ايرانى بدانيم ؟ !
تصوير علامهء مجلسى
تقريبا سه عكس و تصوير از علامهء مجلسى در دست هست . تصوير اول همان است كه در مقبرهء مرحوم مجلسى ( اصفهان ) بوده و در سال 1323 شمسى با وصيت - نامه آن مرحوم ، در يك صفحه بزرگ چاپ و منتشر و در « ريحانة الادب » و بعضى از كتابها نيز كليشه شده است .
هامش
( 1 ) در بحث از « بهائيگرى » از مندرجات اين كتاب وى كه كاملا منظور سياسى او را روشن ميسازد سخن خواهيم گفت .