نمونهاى از روشنبينى و درستى سياستهاى امام عليه السّلام دانست . وى با اين شيوه توانست شاگردان فراوانى را تربيت كند ، و نه تنها معارف شيعى ، بلكه معارف اسلامى را در اختيار جامعهء اسلامى قرار دهد ؛ « 1 » به گونهاى كه اهل سنت نيز به نقش آن حضرت در ترويج معارف اسلامى اعتراف مىكنند . « 2 »
5 . « او در رأس حسينيانى بود كه در آن قيام عمدتا حسنى - منفعل باقى ماندند » . « 3 »
چنانكه روشن شد ، همراه نشدن امام عليه السّلام در قيام محمد بن عبد الله و نيز فرمان ندادن به اصحاب براى همراهى با وى را نمىتوان عملى منفعلانه دانست ؛ بلكه امام عليه السّلام با توجه به شخصيت محمد ، و نوع ياران او كه از گروههاى مختلف تشكيل مىشدند و انسجام كافى نداشتند ، و نيز با آگاهى از قوت و قدرت عباسيان ، شكست اين قيام را حتمى مىدانست ، و از همين روى ، در مقابل آن موضع منفى و نه منفعلانه گرفت و بارها محمد را از اين كار بر حذر داشت . « 4 »
همچنين ترويج مصداقيابى براى مهدى موعود ، از ديگر دلايل مخالفت امام عليه السّلام با اين قيام بود ؛ « 5 » چرا كه برخى ياران محمد به آن دامن مىزدند و اميدى واهى را در دل شيعيان ايجاد مىكردند و طبيعتا پس از ناكامى قيام ، ضربهء شديدى بر آنان وارد مىساخت .
6 . « منصور آرامش و سكوت او را برهم نزد » . « 6 »
با مراجعهاى به منابع شيعى درمىيابيم روابط منصور با امام عليه السّلام همواره يكسان نبوده و در مواقعى ، به ويژه هنگام بروز قيامها ، او امام عليه السّلام را به شدت زير نظر داشته است ؛ چنانكه در مواقعى اقداماتى با هدف قتل ايشان صورت مىداده است ؛
هامش
( 1 ) . براى نمونه ، ر . ك : نعمت الله صفرى ، نقش تقيه در استنباط ، ص 92 - 112 .
( 2 ) . براى اطلاع بيشتر ر . ك : عبد الحليم الجندى ، الامام جعفر الصادق عليه السّلام .
( 3 ) . همان .
( 4 ) . براى نمونه ، ر . ك : ابو الحسن على بن عيسى بن ابى الفتح الاربلى ، كشف الغمة فى معرفة الائمة ، ج 2 ، ص 386 و 387 .
( 5 ) . همان .
( 6 ) . ترجمهء مدخل ، ص 288 از همين كتاب .