بازيابى است ، و استخراج و تنظيم آنها مىتواند نقش امام را نشان دهد . در مقالهء حاضر ، دو نمونه ( مسح على الخفّين ، و متعه ) ارائه شده كه هر دو از جهت تطبيق بر عنوان كلى « عمل به رأى » و « اجتهاد در برابر نص » ، البته خوب است ، اما رسا نيست .
9 . نفى جريان خلافت و ناروا دانستن اقدامات و كارهاى پس از رحلت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، بىگمان از آموزههايى بوده كه در كانون تعاليم حضرت باقر عليه السّلام قرار داشته است . بنابراين گزارشهاى متضمن تأييد خلفاى نخست از سوى آن حضرت ، بر فرض صدور ، بايد گونهاى از تقيه تلقى شود . احتمالا نويسنده نيز صدور تقيهاى اين حديث را پذيرفته است ؛ زيرا درست پس از نقل اين روايت ، به آموزهء اساسى تقيه نزد امام باقر عليه السّلام اشاره مىكند . « 1 »
10 . راهنمايى و مراقبت پيوسته از جامعهء نوپاى شيعه ، به ويژه پيشگامان و چهرههاى شاخص و نيز مقابلهء همهجانبه با انحرافات برخى منتسبان به مذهب اهل بيت عليهم السّلام ، راهبرد جدى امام باقر عليه السّلام بوده است . نكوهش صريح زرارة بن اعين به همين راهبرد هدايت مستمر باز مىگردد . زراره به خاندان آل اعين منتسب بود كه از نخستين خانوادههايى بودند كه پس از آشنايى با آموزههاى امام باقر عليه السّلام به مذهب اهل بيت گرويدند و در تبليغ و ترويج اين مذهب ، به ويژه در عراق ، سهمى عظيم داشتند . « 2 » زراره از شاخصترين آنان بود و در محضر امام باقر عليه السّلام درس مىخواند ، و امام او را به برپايى حلقهء درس و افتا تشويق مىكردند .
هامش
( 1 ) . توضيح بحث تقيه در اين مجال و مقال مقدور نيست . علاقهمندان را به مقالهء حضرت استاد آيت الله سبحانى در دانشنامهء جهان اسلام ، مجلد هفتم ، ارجاع مىدهيم .
( 2 ) . نخستين كسى از آل اعين كه شيعه شد ، بنا به يك قول ، امّ الاسود خواهر زراره ، و بنا به قول ديگر ، عبد الملك برادر زراره بوده است ( رسالة ابى غالب الزرارى ، ص 130 ، 135 ) . دربارهء اعين ، نياى اين خاندان و پدر زراره ، دو قول وجود دارد : يكى اينكه او در اصل از مردم روم بوده كه با شيبانىها پيوند ولاء داشته است و ديگرى اينكه او ايرانى ( من الفرس ) بوده و به قصد مسلمان شدن بر دست امير مؤمنان عليه السّلام [ ظاهرا ] راهى عراق شده و در ميانهء راه با گروهى از شيبانىها مواجه شده بوده است ( همان ، ص 128 - 129 ، 191 - 192 ) .