جزيه واداشت . حاصل اين رفتار زشت ، خروج مردم سغد از زيستگاهشان و وقوع نبردى سخت بين گماشتگان اشرس و اين مردم بود .
در همان سال 110 ، نبرد ديگرى نيز گزارش شده كه خاستگاه آن ارتداد مردم كردر ، واقع در منطقهء خوارزم بوده است ( طبرى ، حوادث سال 110 ) .
به نظر مىرسد همراهى نكردن امام با اين نوع قيامها ، حتى قيامهاى تظلمجويانه ، گذشته از اوضاع خاص سياسى و تنگناهايى كه براى آن حضرت وجود داشت ، به آن حركتها و اهدافشان نيز بازمىگشت . اين سخن با مفروض گرفتن نشر خبر قيامهاى مزبور مطرح مىشود ، اما چه بسيار وقايع كه به دور از فضاى حجاز و بىآنكه خبر آن در جايى پخش شود ، به وقوع مىپيوسته است .
اما تعبير ديگر مؤلف ، يعنى مناسبات پرتنش امام باقر عليه السّلام با معارضان ضد اموى ، تعبير دقيقى نيست . توضيح اينكه امام عليه السّلام با سادات حسنى ( نوادگان امام مجتبى عليه السّلام ) ، كه بعدها پس از شهادت زيد بن على به طرفدارى از او برخاسته ، به زيديه پيوستند ، چالشهايى داشتند . اين گروه ، هرگز از منظر ضد اموى با امام در تعارض نبودند ، بلكه خود را صاحبان مقام امامت و ميراث بر اولاد فاطمه مىشمردند ، و گاه نيز براى نيل به مقصود خود ، به خليفهء اموى شكايت مىبردند . نويسندهء مقاله ، خود نيز در آخرين بخش مقاله ، روايتى تاريخى را آورده است كه بنابر آن ، به اعتقاد برخى نويسندگان منابع تاريخى ، عامل مسموم شدن امام باقر عليه السّلام زيد بن حسن بوده است .
نويسنده در سياق مناسبات امام با هشام بن عبد الملك اموى ، به نقل از كافى كلينى ( ج 8 ، ص 120 - 122 ) به مناظره نافع از موالى عمر بن خطاب با امام باقر عليه السّلام اشاره كرده و گفته است اين مناظره به خواستهء هشام صورت گرفت . در اين مناظره امام بر نافع غالب آمدند .
دربارهء نافع ، اين توضيح لازم است كه وى از فقهاى بزرگ مدينه ، ايرانىتبار ،
تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — صفحة 264
مساهمون: محمود تقى زاده داورى
ص٢٦٤