در اوايل عمل بريد ميان مسلمين شتر استعمال مىشد بعد آن را به استرها تبديل كردند و بعد از آن اسب معمول گشت كه بيشتر سرعت در سير داشت .
قافلهء بريد مركب از چهل يا پنجاه و يا بيشتر از شتر و استر و اسب بود ، و به هر منزل كه مىرسيد مركبها را عوض مىكردند و نفقهء بريد در عصر اموى به چهار مليون درهم رسيده بود و در عصر بنى عباس به يك صد و پنجاه و نه هزار دينار بالغ مىشد .
و شخص مخصوصى مباشر عمل بريد بود كه به وى ( صاحب البريد ) مىگفتند تقريبا رياست و امارت آن را داشته و براى بريد نشان خاصى بوده است ، كه تفصيلا در صبح الاعشى قلقشندى مذكور است . « 1 »
خلفا خصوصا در دورهء ملوك بنى اميه و بنى عباس بر سرعت سير بريد مىافزودند و مساعى خودشان را در اين راه بذل مىكردند كه هر قدر مسافت دور و دراز را در اندك مدت طى مىنمود بهتر بود و اخبار به خليفه مىرسيد و تسلط وى بر امور امرا و حكام و قضات و والىها بيشتر مىشد ، مسافت بين قاهره و دمشق را مثلا در چهار روز طى مىكردند و بين قاهره و حلب در پنج روز طى مىگشت حتى بريد شام به قاهره در هفته دو مرتبه مىرسيد .
و صاحب بريد وظيفهء بزرگ و مهمى را در دولت اسلامى متصدى بود ، او را خليفه و يا سلطان به تمامى نقاط مملكت و قلمرو خويش مىفرستاد ، تا از احوال آنها و رفتار والىها خبردار مىگشت ، و به خليفه گزارش فورى مىداد و وقتى به مركز خلافت وارد مىشد ، بدون تشريفات و مانع و تعيين وقت به فوريت هر چه زودتر نزد خليفه مىشتافت و حاجب و دربان دربار كه در دستگاههاى فراعنه روزگار غدار از ملوك ستمكار كه مانع ارباب حوايج و بيچارگان مىشوند از بريد نمىتوانست مانع بشود ، به حضور خليفه و يا سلطان مىآمد و گزارش اخبار را شفاها به وى مىداد و نامهها را به او مىرسانيد .
صاحب بريد به انتظامات طرق و شوارع و امنيت آنها از راه زنان مىپرداخت و در تهيهء آب براى افراد قافله جديّت داشت چون أعوان و انصار و كارمندان زياد داشت .
و اين موضوع در زمان خلافت حقهء امير المؤمنين على ( ع ) در نهايت درجه مورد نظر دولت اسلام بود و در راهها به داد درماندگان به فورى رسيدگى مىشد راه ميان مدينه و مكه در كمال راحتى براى مسافرين مهيا بود و صاحب بريد به حفر آبار در عرض راهها نظارت مىكرد و به منازل و خانهاى مسافرين رسيدگى مىنمود و در حفظ امنيّت راههاى بلاد اسلامى كوشش
هامش
( 1 ) . ج 14 ص 371 .