بودهاند ، كه عادت داشته و تربيت يافته و به سير سريع با صبر و تحمل مراحلى را طى مىنمودهاند ، و اين نوع ( سعات ) در ايام بنى عباس در دورهء حكومت ديالمه به وجود آمده و سرعت سير بعضى از ساعيان به حدى رسيده كه روزى بيش از چهل فرسخ ( 140 ) ميل طى مسافت كرده است .
و نظام بريد در طول مدتهاى متمادى و ساليان دراز در دوران دولتهاى اسلامى گاهى بسيار مرتب و اوقاتى نامنظم بوده است .
در دورهء غلبهء بلاى عظيم مغول ( تاتار ) بر بلاد اسلامى كه مانند سيل ريشهكن تمامى بلاد اسلامى را فراگرفت و آن تاريكى خانمانسوز بر تمامى شهرها احاطه كرد و همچنين بعد از روى كار آمدن تيمور لنگ كه يك ظالم نامدار از ستمكاران روزگار بود و با تسلط وى بر شامات در سال 804 ه . ق به كلى رشتهء بريد منحل و از هم مختل و گسيخته شده است چنانچه مغول بسيار باعث عقبماندگى مسلمين از هر جهت شدند و چه ثروتهاى علمى از بين رفت و چه شهرستانها و كتب علمى در هر قسمت تار و مار و كتابخانهها ويران و با خاك يكسان و دستخوش اجانب و قربانى آب دجله شد .
حالا كه به طور خلاصه از تاريخ و حالات بريد به عرض خوانندگان عزيز رسيد ، و روشن شد ، كه در دورهء بنى اميه و معاويه و يزيد موضوع بريد بسيار مرتب و تكميل شده و نهايت درجه منظم بوده و اشخاصى را كه مىخواستند زودتر نزد ملوك بنى اميه و امراى آنان برسانند با مراكب بريد نزد ايشان مىبردند ، چنانچه خبر ورود رأس مطهر و اسرا را در دمشق به يزيد آورده رجوع شود به منتخب طريحى ( ره ) ص 483 ط بيروت و هيچ بعيد نيست و بلكه به انسان كه بررسى عميق در اين موضوع داشته باشد اطمينان كامل حاصل مىشود كه اسراى خاندان رسالت را با همان مراكب بريد بردهاند كه نه محملى وجود داشت و نه سايهبانى كه در آنها موجود بوده بلكه مخدرات و بانوان حرم رسالت را بر ( اقتاب ) شترها سوار كرده بودند كه جهاز چوبى است كه بر شترها مىگذارند و لذا عبارت مقاتل و تواريخ معتبره ( اقتاب ) است جمع قتب مىباشد و بانوان حرم رسالت از آن ترتيب و شكل با آن نحو اسارت نهايت شكايت را داشتهاند و هيچ بعيد نيست كه با آن سرعت سير بريد و ترس از مردم و از بيراههها و غالبا از كنار شهرها كه اسرا را عبور مىدادند و از كمك مردم به آنها مانند نصر خزاعى ترس داشتند از اطفال خاندان رسالت از شترها و از بالاى قتبها در عرض راهها افتاده و پس از مدتى طى راه ملتفت شدهاند كه از اطفال در راه افتاده و مانده است و در اثر همان زحمات طاقت فرسا از بانوان خاندان رسالت سقط جنين كرده است ، و با آن نحو كه آنها را در زير
تحقيق دربارهء اول اربعين حضرت سيد الشهدا ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 82
مساهمون: محمد على قاضى طباطبائى
ص٨٢