داشته و به عهده وى موكول و محول بود كه تفصيلش در محل خود مسطور است .
بريد ديدهبانى به امور امرا و حكام و قضات داشت و گزارش امور آنها را هر چه زودتر به خليفه مىداد و همين مراقبت به امور امرا و حكام است ، كه امير المؤمنين ( ع ) در عهد مشهور خويش به مالك اشتر نخعى رضوان اللّه عليه دربارهء مراقبت و زير نظر گرفتن كارهاى عمال و كارمندان و كاركنان دولت اسلامى مرقوم فرموده :
ثم تفقد اعمالهم و ابعث العيون من اهل الصدق و الوفاء عليهم « 1 »
يعنى كارهاى آنان را زير نظر بگير و مراقب ديدهبانها و بازرسهاى درست و وفادار بر آنها بگمار كه همان عمل و وظيفهء بريد در آن زمان بوده است .
پس مراقبين و تفتيش كنندگان بايد از اهل صدق و درستكار و درستگفتار و اهل وفا باشند نه اين كه برعكس باشد .
و به همين مناسبتهاى مزبوره اهتمام شديد در سرعت بريد داشتهاند و بسيار اتفاق مىافتاد ، براى اين كه بعضى اشخاص را زودتر نزد خليفه يا امير حاضر نمايند ، اسبهاى بريد براى اين كار استخدام مىكردند و آن گونه اشخاص را با آنها حركت مىدادند و نزد او مىرسانيدند .
سرعت سير بريد با اختلاف مراكب بريدها از شتر و اسب و استر و با اختلاف راهها از فراز و نشيب آنها مختلف مىشد و به گردن آن مراكب زنگ مىآويختند ، كه صداى آنها موقع راه رفتن با آن تندى سير و حركت شنيده شود و آن به نام « قعقعة البريد » معروف بود « 2 » .
با همين بريد بوده كه براى مأمون الرشيد در روم در كنار نهر ( برذون ) رطب ( ازاز ) آوردند ، وقتى كه در كنار آن نهر قرار گرفت و از آب آن آشاميد و آرزوى رطب خرماى ( ازاز ) نمود و هنوز از جاى خود برنخاسته بود كه استرهاى بريد عراق از دور نمايان شدند و رطب ( ازاز ) با خودشان حمل كرده بودند و پيش مأمون به زمين گذاشتند و تمامى حاضرين در تعجب شدند . « 3 »
و از طرق مخابره با بريد يكى هم ارسال نامهها با ( سعات ) بوده كه مردان خفيف سبك
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، ج 4 ، ص 527 ، ط بيروت به تحقيق عبد العزيز سيد الاهل و در شرح عهد مالك اشتر رجوع شود به كتاب : الراعى و الرعية ، تأليف توفيق الفكيكى ، ط 2 بغداد ، به سال 1382 ه . ق كه از تأليفات نفيسه است .
( 2 ) . تاريخ التمدن الاسلامى ، جرجى زيدان ، ص 241 ، ج 1 ، ط دار الهلال .
( 3 ) . صبح الاعشى ، ج 14 ، ص 396 .