مرتبهء پايينتر از آن كرامتى كه از رحمت فرستادن خدا حاصل مىشود پس بر صلوات خلق با وجود صلوات خالق احتياجى نيست .
و اين معنى غير آن است ( كه بگوييم ) : صلوات و رحمت فرستادن موجب كرامتى است نسبت به پيغمبر ( ص ) و اگر چه براى پيغمبر ( ص ) بوده باشد به واسطهء صلات خداوند متعال ما فوق آن كرامتى كه به سبب صلات عبد حاصل مىشود .
و به عبارت ديگر : وجود مبارك پيغمبر اكرم ( ص ) بىاحتياج است از اينكه حاصل نمايد درجهاى را به سبب صلات و رحمت خلق بر او اگر چه صلات و رحمت خلق بر او موجب است حصول درجه نسبت به وجود نازنين پيغمبر ( ص ) .
و به عبارت اخرى : وجود مبارك رسول اللّه ( ص ) بىنياز است از اينكه خلق طلب نمايد از خدا اعطاى كرامت را بر او اگر چه خود پيغمبر ( ص ) محتاج است به اعطاى كرامت خداوند براى او .
و اگر خواسته باشى ( از باب تشبيه كامل بر ناقص ) قياس كن اين مقام را بر مقام وزير چنانچه وزير از جهت كمال قربى كه با سلطان دارد بىنياز است از اينكه رعيت از سلطان طلب اكرام او را بنمايند با اينكه اگر چنانچه موقعى كه استدعا و تقاضا بنمايند اكرام او را مورد الطاف و اكرام سلطان واقع مىگردد و او را به جهت استدعاى رعايا اكرام فرمايد و او محتاج است به اكرام سلطان پس با نظر عميق و دقيقانه تأمل نموده و دقت كن تا اشتباهى باقى نماند . « 1 »
آنچه از شهيد ثانى ( قدس سرّه ) نقل شد چنانچه در كلمات شريفهاش گذشت كه فرموده :
اصل صلات كه خداوند در آيهء :
إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ . . .
امر بر آن فرموده به معنى دعا است و آن از خداى تعالى مجاز در رحمت است ، نظرش بر آن است كه مجاز بهتر از اشتراك است .
مشهور در معنى صلات گفتهاند : صلات از خداوند تعالى رحمت است و از ملائكه استغفار است و از آدميان دعا است و اقتضاى اين قول آن است كه لفظ صلات در آن معانى مشترك لفظى باشد و لذا شهيد ثانى ( ره ) فرموده : كه صلات در اصل به معنى دعا است يعنى حقيقت در آن بوده و از خداوند در رحمت مجاز است كه اشتراك لازم نيايد و مجاز بهتر از آن است و در مبحث تعارض احوال از اصول فقه گفته شده :
هامش
( 1 ) . ر . ك : مسائل الدعاء ، صص 46 - 53 و مسائل الدعاء اصل عربى تقريبا دو صفحه به آخر آن رساله مانده .