مىشود و از مخلوق استكانت و تذلل و طلب رحمت و استغفار است و از بنده بر بندهء ديگر طلب رحمت از خداست بر او . « 1 »
پس حاصل كلام آن است : كه لفظ « صلات » خواه از خداى متعال و خواه از ديگرى حقيقت واحده است و اختلاف از جهت خصوصيت ربط است و كاشف از آن خصوصيت عبارت از اختلاف حروف است .
و به همين اندازه در اينجا اكتفا مىشود و مطلب به نحو تفصيل در محل خود از كتاب صلاة در فقه است .
علامهء اكبر سيد على خان مدنى ( قدس سرّه ) در شرح صحيفهء سجاديه ( ع ) فرموده :
قال المحققون : ان الصلاة لغة بمعنى واحد و هو العطف ثم العطف بالنسبة الى اللّه تعالى الرحمة اللائقة به و الى الملائكة الاستغفار و الى الآدميين دعاء بعضهم
هامش
( 1 ) . شيخ الفقهاء العظام صاحب جواهر الكلام ( قدس سرّه ) بعد از آنكه از مشهور نقل كرده كه صلات به معنى دعاست متوجه شده كه به معنى عطف است و از ابن هشام در مغنى آن را نقل فرموده ( جواهر ، ج 7 ، ص 7 ، ط نجف ) و قول مشهور را از جهاتى بعيد دانسته است ، و براى تحقيق به نحو عميق به كتاب صلاة محقق شهير آقا شيخ هادى طهرانى رحمه اللّه نزيل نجف اشرف متوفى به سال 1321 قمرى بايد مراجعه شود .
و كتاب صلاة آن مرحوم به قطع وزيرى از اول صلات تا آخر صلات مسافر در 179 صفحه در نجف به خط آقا ميرزا احمد زنجانى ايده اللّه تعالى به سال 1342 ه . ق در مطبعه مرتضويه طبع سنگى گرديده و از غرائب اين كه در طبع آن از بعض جاهاى كتاب اسقاط كردهاند چنانچه مسألهء سهو النبى ( ص ) را كه قبل از شروع به احكام مسافر در آخر كلام در احكام خلل است ص 148 سطر 6 اسقاط شده بعد از قول او : و الحمد للّه الذي على ما هدانا اليه و الشكر له . كه گويد : و بعد هذه البيانات بقى الكلام فى بيان ما ورد عن الائمة ( ع ) فى سهو النبى ( ص ) فى صلاته و تحقيق الحق فيه ان العصمة . . . الخ .
و بعد چند ورق مفصلا در تقويت قول شيخ صدوق ( ره ) كوشيده و به گمان خويش در اعتراض بر شيخ اعظم مفيد ( ره ) قدم برداشته مانند بعض معاصرين كلماتى چيده ولى چيز طرفهاى نياورده غير از اينكه بر خلاف اجماع و ضرورت مذهب سخن رانده و در طبع كتاب عباراتى را كه نقل شد : ( و بعد هذه البيانات بقى الكلام . . . الخ ) آن را آورده در آخر در صلات مسافر در ص 179 ذكر كرده و در همانجا كتاب را ختم كردهاند و آنچه در سهو النبى ( ص ) بيان كرده نقل ننمودهاند و نيز از كتاب بعض تشنيعات كه در حق امثال علامهء فيض كاشانى ( ره ) در مقام انتقاد نگارش داده مقدارى حذف و اسقاط كردهاند و نسخهء كامل خطى از كتاب صلاة آن مرحوم در كتابخانهء ما موجود است كه نسخهء كامل و صحيح است و در مقابله با چاپى موارد اسقاط معلوم مىشود .
و شيخ استاد ( ره ) در الذريعة به طبع شدن آن كتاب در سال نامبرده اكتفا فرموده و به خصوصيات اشاره نكرده و فرموده : كه آن از مجلدات ودائع النبوة است - الذريعة ، ج 15 ، ص 61 ، ط تهران .