« المجاز خير من الاشتراك »
چون مجاز بيشتر است و دايرهاش وسيعتر و اوسعيت در عبارت دارد و فايدهاش زيادتر است زيرا در آن هيچ وقت توقف لازم نمىآيد و گفته شده : كه اشتراك بهتر از مجاز است زيرا اشتراك دور تر از خطا است چون اگر قرينه نباشد توقف مىشود به خلاف مجاز .
چنان كه گفته شده : اشتراك بهتر از نقل است زيرا نقل تقاضاى وضع لفظ در دو معنى مىكند با نسخ وضع اول به خلاف اشتراك . يا نقل بهتر از اشتراك است زيرا مفاسد نقل كمتر از مفاسد اشتراك است براى اينكه منقول محمول بر معنى دوم مىشود وقتى كه مجرد از قرينه باشد به خلاف مشترك چون مشترك وقتى كه مجرد از قرينه شد مجمل مىشود پس فايده نقل بيشتر است . و همچنين از اين گفتارها دربارهء تخصيص خير از اضمار است يا نسبت به صورتهاى ديگر گفتهاند . ولى تمامى آنها امور استحسانى بوده و بر آنها اعتبار نيست و امكان ندارد در تشخيص مراد از لفظ بر آنها اعتماد كرد چنانچه محقق خراسانى ( ره ) در كفايه بر آن تصريح فرموده است .
مگر اينكه آن امور باعث ظهور لفظ در يكى از دو طرف احتمال شود در آن وقت به طرف راجح اخذ مىشود به خاطر ظهور لفظ در آن طرف راجح و به علت حجيت ظهور نزد عرف و عقلاء و شارع نيز آن را امضا فرموده است چنانچه در مبحث حجيت ظنون خاصه محقق شده است .
چنانچه مرجع اصول لفظيه از اصالت حقيقت ، و اصالت عدم اشتراك ، و اصالت عموم ، و اصالت اطلاق ، و اصالت عدم نقل ، و اصالت عدم اضمار ، تمامى اينها وقتى كه امر داير شد ميان معنى حقيقى و ميان معنى مجازى با اشتراك لفظى با تخصيص يا تقييد رجوع به آن اصول مىشود برگشت همهء آنها بر اصل واحد است كه عبارت از ( اصالت ظهور ) مىباشد و آن اصل معتبر در نزد عرف و عقلاء است كه از باب عمل به ظاهر كلام بر آن اعتماد مىكنند و در باب حجيت ظواهر از جهت ظنون خاصه اثبات حجيت آن شده است .
و در لفظ « صلات » تحقيق آن است كه آن از خداوند نيز مجاز در رحمت نيست بلكه استعمال به نحو حقيقت است زيرا صلات در اصل لغت حقيقت در يك معنى بيشتر نيست و آن عبارت از معنى « عطف » است و عطف نسبت از خداوند تعالى رحمتى است كه لايق ذات احديت اوست و عطف نسبت به ملائكه استغفار و نسبت به بشر دعاى بعضى از آنها به بعض ديگر است .
پس نه اشتراكى در بين است و نه مجاز و استعاره در كار است و عطف از خداوند رحمت
تحقيق دربارهء اول اربعين حضرت سيد الشهدا ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 286
مساهمون: محمد على قاضى طباطبائى
ص٢٨٦