اشاراتى دربارهء كوششهايى كه كبوتران در اين رهگذر داشتهاند آمده است به داستان آنها رجوع شود . « 1 »
ولى ناگفته نماند داستانهاى آنها از اسرائيليات و قصههاى تحريف شده و اعتماد را نشايد .
و پس از پيامبران عظام ( ع ) نخستين مردمى كه از كبوتر براى فرستادن نامهها سود جستند ايرانيان بودند مردم يونان نيز راه و رسم پرورش كبوتران را آموختند جهان متمدن نيز به نقش پراهميت كبوتران در روابط كتبى آگاه شد و اين كه در زمان جنگ از كبوتران نامهبر استفاده مىكردند كار تازهاى نبود زيرا در روزگار بسيار كهن ( بلينيوس ) مورخ كه نقش كبوتران را در رسانيدن اخبار جنگ احساس كرده بود كلماتى دارد . « 2 »
و نخستين كسانى كه در جنگ كبوتران را استخدام كردند روميان بودند آنجا كه آنتونيوس هنگام محاصرهء مورينا در سال 43 ق . م به رئيس حكومت خويش نامهاى فرستاد كه بر گردن كبوترى آويخته شده بود و او پاسخ نامهء وى را بر پاى همان كبوتر آويخت و روانه كرد در آن دوران ميان همهء ملتها اين كار مرسوم بوده است بويژه دريانوردان مصرى و يونانى كه در روزگار بطاله رسمشان بر اين بود كه هنگام نزديك شدن به خاك ميهن خويش كبوترى را رها كنند ، چينىها در كتابهاى خود نوشتهاند كه ايشان در قرن هفتم ميلادى از كبوتر استفاده كردند و اين كار را از بازرگانان عرب و هند - كه كبوترانى با خود آنجا برده بودند - آموختند .
پروفسور هيوبرت برد معتقد است كه مهدى سومين خليفهء عباسى - نخستين كسى است كه سازمان استخدام كبوتران را در قرن هشتم ميلادى به وجود آورد اگر چه نخستين موردى كه مورخين در اين باره ياد كردهاند در روزگار معتصم عباسى است در آن هنگام كه وى در شهر سامرا بود اخبار گرفتارى بابك را به وسيلهء كبوتران نزد او فرستادند ولى چنانچه گذشت قلقشندى استفاده از كبوتران را در زمان مهدى عباسى صريحا نگاشته است بلكه در زمان بنى اميّه استفاده از كبوتران معمول بوده چنانچه تحقيق آن مىآيد .
راجع به تفصيل چگونگى استفاده از كبوتران نامهبر و ايجاد فرودگاهها براى آنها و سائر
هامش
( 1 ) . ر . ك : مجلهء هنر و مردم ، ص 45 ، شماره 112 - 113 ، سال 1350 شمسى و دربارهء سود جستن نوح ( ع ) از كبوتر رجوع شود به تورات سفر تكوين ص 13 كه آن را ( وليم گلن قسيس اكسئى ) از اصل زبان عبرانى به زبان فارسى به استعانت فاضل خان همدانى ترجمه نموده و در ( ادنبرغ ) در سال 1261 هجرى طبع شده است و در كتابخانهء ما نسخهاى از آن موجود است .
( 2 ) . ر . ك : به مجلهء هنر و مردم ، ص 45 ، شمارهء 112 - 113 ، 1350 شمسى .