رويدادى كه در روز حكميت رخ كرد ، اشاره كرد و اين عبارت روشنگر آن است كه اين سخن پيش از آنكه على ( ع ) عبارت محمد رسول الله را بنويسد گفته شده است .
در روايتى ديگر ذكر شده است : اين سخنان ميان على و پيامبر ، پس از آن ردوبدل شد كه على عبارت محمد رسول الله را نوشته بود و رسول خدا به او فرمود : جملهء رسول الله را پاك كن . على گفت : به خدا آن را پاك نمىكنم . پيامبر گفت : جاى اين جمله را به من نشان بده .
على چنين كرد و پيامبر با دست خود آن عبارت را پاك كرد و گفت : به خداى سوگند كه من فرستادهء خدايم حتى اگر تكذيبم كنند .
در ارشاد نوشته شده است : على به سهيل گفت : به خدا قسم كه او رسول خداست اگر چه بينى تو بر خاك ماليده شود . سهيل گفت : نام او را بنويس تا پيمان منعقد شود . على به او گفت : واى بر تو ! دست از لجاجت بردار . سپس على نوشت : اين پيمانى است كه محمد بن عبد الله و سهيل بن عمرو بر آن توافق كردند . و مقرر شد هر دو طرف ده سال از جنگ دست بدارند . تا آنجا كه سهيل گفت : اى محمد ! تو بايد امسال از انجام مراسم حج صرفنظر كنى و به مكه وارد نشوى و چون سال آينده فرارسيد ما از مكه بيرون مىشويم و تو با يارانت سه روز در آن شهر مىمانى و جز سلاح مسافر ، كه همان شمشيرهاى در نيام است ، سلاحى با خود نبايد حمل كنيد .
نويسندگان پيماننامه دو نسخه از مفاد اين پيمان تهيه كردند كه يكى از آنها در نزد پيامبر و ديگرى پيش سهيل بن عمرو باقى ماند . سپس رسول خدا شترى در آنجا قربان كرد و موى خود را تراشيد . اكثر اصحاب پيامبر نيز قربان كردند و موى خود را تراشيدند و برخى ديگر نيز ناخن گرفتند .
شيخ مفيد در ارشاد گويد : نظام تدبير اين جنگ نيز متكى بر على ( ع ) بود و همهء آنچه در اين جنگ واقع شد از بيعت مردم با رسول خدا و آماده شدن آنان براى كارزار و سپس صلح و نوشتن پيماننامه همه به دست على انجام گرفت و تقدير خداوند در اين پيمان بر آن بود كه از ريختن خون مسلمانان جلوگيرى به عمل آيد و كار اسلام صورت اصلاح پذيرد .
صلح حديبيه خود باعث شد كه بر شمار مسلمانان ، علىرغم اجحافاتى كه در حق آنان صورت مىگرفت ، افزوده شود . گاهى كسانى مىپرسند : هدف از عمرهء حديبيه چه بود ؟ حال آنكه پيامبر به يقين يا ظن قريب به يقين مىدانست كه قريش به او اجازهء ورود به مكه را نمىدهد و در چنين موردى اقتضا مىكرد كه پيامبر زمينهء عقد پيمانى را فراهم آورد كه اين كار با توجه به جنگهاى پياپى كه مسلمانان كرده بودند ، براى آنان قوتى محسوب مىشد . او پيرو همين نظر بود كه مكه را بدون هيچ جنگ و خونريزى فتح كرد . وقتى قريش به همراهى خزاعه ، با شروط صلحنامه مخالفت كرد اين حق براى پيامبر به وجود آمد كه با مكيان به
سيرة الأئمة ( سيره معصومان ) ( فارسي ) — صفحة 294
مساهمون: على حجت كرمانى
ص٢٩٤