چوپانى كه در آنجا مشغول چرانيدن چارپايان بود پا به فرار گذاشت و بنى سعد را از حملهء مسلمانان آگاه كرد و آنان نيز متوارى و پراكنده شدند . آن جاسوس به مسلمانان گفت :
اكنون مرا رها كنيد . مسلمانان گفتند : تو را رها نمىكنيم مگر آنكه ما را به طرف اردوگاه بنى سعد راهنمايى كنى . آن مرد نيز مسلمانان را به آن مكان برد اما كسى را نديدند و لذا او را آزاد كردند . مسلمانان ، چارپايان قبيلهء بنى سعد را كه شمار آنها به پانصد شتر و دو هزار گوسفند مىرسيد ، با خود بردند . بنابر نقل كتاب سيرهء حلبيه على از ميان اين چارپايان شتر شيردهى به نام حفده « 63 » را براى پيامبر برگزيد و باقى چارپايان را ميان ياران خود تقسيم كرد . البته اين عمل پس از اخراج خمس غنيمت صورت گرفته است . پس از اين رويداد ، جنگ خيبر در سال هفتم هجرى روى داد . وقتى قلعهء خيبر فتح شد ، خداوند در دل ساكنان فدك هراسى سخت افكند و آنان نيز از ترس كسانى را به طرف پيامبر فرستادند و نيمى از فدك را به منظور مصالحه با پيامبر ، به آن حضرت دادند . بنابراين فدك به طور خالص و يك جا از آن پيامبر شد . زيرا هيچ جنگ و جهادى براى گرفتن آن صورت نگرفت تا ديگران نيز در آن سهيم باشند . اين فدك همان است كه ابو بكر به خاطر آن با زهرا منازعه كرد و عاقبت با اين توجيه كه انبيا از خود ارثى بر جاى نمىگذارند و آن را به عنوان روايتى از پيغمبر نقل مىكردند كه فرموده بود : ما پيمبران ارث برده نمىشويم و آنچه از ما بر جاى بماند صدقه است ، آن را از حضرت فاطمه بازستاندند . زهرا در پاسخ اين توجيه ابو بكر گفت : پدرش فدك را در روزگار زندگيش به وى بخشيده و آن ملك شخص پيامبر بود و بر فرض هم كه اين روايت از پيامبر صحيح باشد ، فدك جزو ميراث رسول خدا نبوده است . ابو بكر از فاطمه گواه خواست و آن حضرت شاهدانى براى اثبات دعوى خود اقامه كرد . اما ابو بكر پاسخ داد كه اين گواهى كامل و تمام نيست . زيرا شهود فاطمه يك مرد و يك زن بودند . ما حكايت مفصل فدك و مسايل مربوط به آن را در جلد اول ، در سيرهء حضرت زهرا ( ص ) ، نوشتيم كه مىتوانيد بدان مراجعه كنيد .
ابن اثير مىنويسد : نيمى از فدك ملك خالص پيغمبر بود . زيرا مسلمانان براى گرفتن آن جنگى نكرده بودند . پيغمبر محصول فدك را در مورد ابن السبيل ( در راه ماندگان ) مصرف مىكرد و چهار خليفهء پس از وى نيز محصول فدك را در همين راه خرج مىكردند . اما در زمان خلافت معاويه ، مروان بن حكم اين سنت را برهم زد و فدك را به دو پسرش يعنى عبد الملك و عبد العزيز بخشيد . پس از آن فدك به عمر بن عبد العزيز و وليد و سليمان پسران عبد الملك بن مروان رسيد . وقتى وليد به خلافت رسيد ، سهم خود را از فدك به عمر بن
هامش
( 63 ) . حفده : سريع و تندرو . - م .