خانههايمان از مجالست با ياران تو محروم و بىنصيبيم . پس خداوند اين آيه را نازل فرمود .
پس از آن عبد الله بن سلام گفت : ما به خداوند و رسول او و نيز به مؤمنان به عنوان پيشوايان خود ، راضى و خشنوديم .
نگارنده : استشهاد فخر رازى به خبر عبد الله بن سلام مبنى بر آنكه مراد از آيه تمام مؤمنان است ، هيچ وجهى ندارد . زيرا اين خبر گوياى آن است كه خداوند تعالى ولايت خدا و رسول و مؤمنان را عوض راندن قوم آنان ايشان را ، قرار داده است و فرقى ندارد كه مراد از
« الَّذِينَ آمَنُوا »
عموم باشد يا خصوص . پس اگر در اينجا قرينهاى وجود داشته باشد كه بر خصوص دلايت كند ، منافات با خبر ذكر شده ندارد و براى همين واحدى چنانچه در فضايل على ذكر شده است در شأن نزول آيه گويد كه اين آيه دربارهء على بن ابيطالب فرود آمده است .
فخر رازى گويد : قول دوم آن است كه مراد از اين آيه شخص معينى است . عكرمه روايت كند كه اين آيه دربارهء على بن ابيطالب نازل شده است . و نيز روايت كردهاند كه عبد الله بن سلام گفت : وقتى اين آيه فرود آمد گفتم : يا رسول الله من على را مشاهده كردم كه در ركوع انگشتريش را به فقيرى بخشيد پس ما ولايت او را مىپذيريم .
از ابو ذر نيز روايت شده است كه گفت : روزى با پيامبر نماز ظهر گزارديم . فقيرى در مسجد چيزى درخواست كرد اما كسى به او نداد . پس فقير دستهاى خود را رو به آسمان گرفت و گفت : بار خدايا تو شاهد باش كه من در مسجد رسول ( ص ) از اينان درخواست كردم ولى كسى چيزى به من نداد . على در آنهنگام در ركوع بود . پس با انگشت كوچك دست راستش كه در آن انگشترى بود ، به فقير اشاره كرد . فقير به طرف على رفت و آن انگشترى را در مقابل ديدگان پيامبر از وى ستاند پس پيامبر فرمود : خداوندا برادرم موسى از تو درخواست كرد
« رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي »
تا آنكه گفت
« وَ أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي »
پس تو قرآنى ناطق فروفرستادى كه به زودى تو را به وسيلهء برادرت يارى مىكنيم و براى شما دو تن نيرو و قدرت قرار خواهيم داد . خداوندا اينك منم محمد پيامبر و برگزيدهء تو پس سينهء مرا گشاده و كارم را آسان كن و براى من از ميان دودمانم ، على را به وزيرى قرار ده و پشت مرا به وسيلهء او گرم كن . ابو ذر گفت : به خدا سوگند پيامبر اين سخنان را تمام نكرده بود كه جبرئيل بر او فرود آمد و گفت : يا محمد آيهء
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ . . . »
را بخوان .
نگارنده : از تمام آنچه گفته شد دانسته مىشود كه احتمال ارادهء عموم مؤمنان در آن آيه ضعيف و غير قابل اعتماد و به هيچ دليلى مستند نيست و نمىتواند با اخبار فراوان دال بر نزول آن آيه دربارهء على ( ع ) معارضهاى داشته باشد . همچنين گويندهء اين قول هنوز محقق نشده است . اضافه بر آنكه بنابراين احتمال ، ارادهء عموم مومنان ، و ، در عبارت
« وَ هُمْ راكِعُونَ »