وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى
« 1 » و
لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
« 2 » و
هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« 3 » و نيز عقل مانع است كه به جريمهء زيد ، عمرو را عقوبت كنند ، و در عمل اين مستقبح بود .
اگر گويند : اين معنى باطل است به ولد الزنا ؛ لأنّ النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قال إجماعا : « ولد الزنا لا يدخل الجنّة و لا ولده » . « 4 »
[ گوييم : ] سمع و اجماع مانع است ما را كه گوييم : ولد الزنا به جنّت رود ، و الّا حكم كردمى كه دخول وى در نار به سبب خطيئهء ابوين لغو است . امّا ولد الزنا كه پيش از بلوغ بميرد ، وى را در دوزخ عقوبت نبود ، البته و بعد از بلوغ اگر عمل نيك كرده بود وى را در دوزخ روحى و راحتى بود ، چنان كه زبانيهء « 5 » ابراهيم بود در نار نمرود كه براى او بردا و سلاما باشد ، و اگر كافر شد خود به استحقاق در دوزخ بود .
زيرا كه جنّت مقام پاكزادگان است و وى در طينت حرام آمد ، چنان كه خبّازى خمير بسر شد به لعاب دهن سگ و خوك و بول ، نان او لايق طعمهء نيكمردان نباشد و نه لايق مانند ملوك .
امّا اطفال مؤمنان نشايد عقلا و سمعا كه شفيع ابوين شوند . امّا عقل زيرا كه اگر ايشان را درجهء شفاعت بودى ، خود را از مقام عبوديت به درجهء آزادى رسانيدندى و از اسئار خوردن خلاص يافتندى . ثانيا كه شفاعت انبل درجات و افضل المناصب « 6 » [ است ] و هيچ رسولى را اين مرتبه نيست جز نبىّ ما را ، پس چگونه شايد كه صبىّ به مقام نبوّت برسد ، كه مقبول الشهادات نباشد ؟
امّا سمع مقطوع در اين باب قوله تعالى :
يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ
« 7 » و قوله :
لَنْ تَنْفَعَكُمْ
« 8 »
أَرْحامُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ
« 9 » قوله تعالى :
يَوْمَ يَفِرُّ
هامش
( 1 ) نجم : 39 .
( 2 ) انعام : 164 .
( 3 ) نمل : 90 .
( 4 ) كنز العمال ، ج 5 ، ح 13095 .
( 5 ) در اصل چنين است .
( 6 ) اصل : المناسب .
( 7 ) شعراء : 88 .
( 8 ) اصل : ينفعكم .
( 9 ) ممتحنه : 3 .