خويش مواجه مىشويم ، بايد آنها را به حالت اعتدال كه در اين كتاب مشخص شد بازگردانيم و از آنجا كه آگاهى يافتن بر حد اعتدال از آغاز كار واقعا دشوار است ، بايد روشى يافت تا انسان بتواند خلق خويش را بر حالت حسن يا در وضعيتى بسيار نزديك به آن نگاه دارد . همانطور كه حالت اعتدال در دماى بدن ازآنرو كه دست يافتن به آن دشوار است ، روشى جسته مىشود تا بدن بر آن دما يا دمايى بسيار نزديك به آن بماند و روش نگاه داشتن خلقها در حد اعتدال اين است كه در خلقى كه براى ما حاصل شده است دقت كنيم . پس اگر بيش از حد اعتدال بود ، نفس خويش را به افعالى كه از ضد آن در جهت نقصان ناشى مىشود عادت دهيم و اگر آنچه با آن مواجه شديم در جهت نقصان بود ، نقص خويش را به افعالى كه از ضد آن در جهت زيادى ناشى مىشود عادت مىدهيم و آن را مدتى ادامه مىدهيم . پس دقت مىكنيم و مىبينيم كه چه خلقى حاصل گشته است ؟ پس آنچه حاصل آمده است ، از سه حال خالى نيست ؛ يا در حد ميانه است ، يا مايل به آن است ، يا از آن به سوى غير آن ميل دارد . پس اگر آنچه به دست آمده بود به حالت اعتدال نزديك بود و ما هنوز از حد وسط به سوى ضد آن نرفته بوديم به همان افعال مدتى ديگر ادامه مىدهيم تا اينكه به حد اعتدال برسيم و اگر از حد اعتدال به سوى ضد ديگر تجاوز كرده بوديم ، به افعال ناشى از خلق اول عمل نموده ، مدتى آن را ادامه مىدهيم سپس در حال خويش تأمل مىنماييم و به طور كل هر بار نفس خود را مايل به سوى جانب خاصى ديديم ، آن را به افعال جانب ديگر عادت مىدهيم و مدام اين روش را دنبال مىكنيم تا آنكه به حد اعتدال برسيم يا به آن نزديك شويم .
تحصيل السعادة والتنبيه على سبيل السعادة ( سعادت از نگاه فارابى ) ( فارسى ) — صفحة 100
مساهمون: أبو نصر الفارابي
ص١٠٠