غير عرب و فلاسفه ) تبحر يافتم . سوگند به كسى كه به او ايمان دارم در اين علوم هفتگانه ( به جز فقه و روايتها و نقلهايى كه خود بعدا به آنها آگاهى يافتم ) ، به مرحلهاى رسيدهام كه هيچيك از استادانم ( چه رسد به ديگران ) به آن نرسيدند . اما در مورد فقه چنين ادعايى ندارم زيرا استادم ديد و نظرى بازتر دارد » « 1 » .
آنگاه به ذكر آثار خود تا زمان تأليف كتاب پرداخته و سيصد كتاب در تفسير ، قرائت ، حديث ، فقه ، زبان عربى ، ادبيات و مسائلى ديگر برشمرده است . بروكلمان آثار خطى و انتشار يافته وى را 450 تأليف شمرده و برخى ديگر شمار تأليفات او را ششصد اثر رساندهاند . « 2 »
كارنامه پژوهش و نگارش سيوطى بس پربرگوبار است و غنابخشى به ميراث مكتوب فرهنگ اسلامى را سبب گشته است .
التحبير او به كوشش فتحى عبد القادر فريد در رياض ، دار المنار ، 1406 ق / 1986 م و با چاپهاى ديگر انتشار يافته است .
الإتقان في علوم القرآن « 3 » ، همو .
الإتقان به راستى مهمترين ، مشهورترين ، خوشنظمترين و مؤثرترين كتاب علوم قرآن است .
سيوطى پس از آنكه تأليف التحبير را به پايان برد در اين انديشه افتاد كه ابتكارا كتابى وسيع و مجموعهاى دقيق ، حسابگرانه و محققانه فراهم آورد . در جولانگاه اين انديشه و يك گام به پيش و يك گام به پس ، ناگهان به او خبر رسيد كه زركشى كتابى سرشار با نام البرهان تأليف كرده است . در جستجوى آن برآمد تا آن را يافت . پس از دستيابى به كتاب بسيار مسرور گشت و سپاس خداى به جا آورد و عزم خود جزم كرد كه انديشه خود ، عملى كند . آنگاه الإتقان خود را سامان داد و علوم آن را مناسبتر از البرهان مرتب ساخت . برخى علوم آن را در هم آميخت و برخى را جدا ساخت و شرح و بسط داد و در جاىجاى آن نكاتى آموزنده افزود . و آن را الإتقان في علوم القرآن نام نهاد و آن را مقدمهاى بر تفسير بزرگ خود مجمع
هامش
( 1 ) . سيوطى ، الإتقان ، مقدمه تحقيق ، 1 / 4 - 5 ، به نقل از دو كتاب حسن المحاضرة ، 1 / 335 و التحدّث بنعمة الله ، 12 .
( 2 ) . سيوطى ، الاتقان ، مقدمه تحقيق ، 1 / 6 ؛ زركلى ، 3 / 301 - 302 .
( 3 ) . زركشى ، 1 / 62 - 78 - 84 ؛ صفار ، 387 ؛ على شواخ ، 3 / 175 ؛ مهدوى راد ، 153 - 157 .