افزودن تكمله و افزودنىهاى مهم يافت . « 1 »
آنگاه مصمم شد تصنيف جداگانهاى به عمل آورد و انواعى را كه خود ابتكار نمود بر آن بيافزايد و هرجا گفتار بلقينى را ناكافى ديد كلام خود را اضافه سازد و بر انواع و مطالب افزوده خود ، تصريح كند . بدينسان شماره علوم قرآن را به 102 نوع رساند و آن را التحبير فى علم التفسير نام نهاد . بيست علم اول در ارتباط با نزول قرآن و نوع 102 ( آخرين علم ) كه از خود سيوطى است با عنوان « تاريخ » وفات مفسران است . « 2 »
هرچند اين كتاب سيوطى موجزتر از الإتقان است اما مطالبى در بر دارد كه در كتاب دوم نيامده است . سيوطى ، تأليف التحبير را در 872 ق و حدودا در 24 سالگى به پايان رساند . « 3 »
شرح حال سيوطى ، اين مفسر ، مورخ ، محدث ، اديب ، قرآنپژوه و پرتأليف بلندآوازه از زبان خود او شنيدنى است :
« من پس از غروب يكشنبه ، شب اول ماه رجب ، سال 849 ق متولد شدم . در زمان زنده بودن پدرم ، مرا نزد شيخ ابو محمد مجذوب - مردى از اولياى بزرگ در جوار مشهد حسينى بردند تا ( با ادعيهاش ) متبرّك سازد . يتيم بزرگ شدم ، پيش از هشت سالگى قرآن را حفظ كردم .
كتابهاى العمدة ، منهاج الفقه و النحو را نزد استادانم حفظ كردم . فرائض را از علامه شيخ شهاب شارمساحى فراگرفتم ، در سال 866 اجازه تدريس عربى گرفتم و در همين سال اولين كتابم را با نام شرح الإستعاذه و البسملة تأليف كردم و بر استادم علم الدين بلقينى عرضه كردم و او آن را ستود . در فقه تا زمان وفات بلقينى ملازم و همراه او بودم و سپس شاگرد فرزندش شدم . . . در حديث و زبان عربى ملازم استاد علامه تقى الدين شبلى حنفى شدم و چهار سال و تا پايان حياتش هميشه با او بودم . چهارده سال همراه استاد علامه محيى الدين كافيجى شدم و از او دروس تفسير ، اصول ، معانى ، عربى و غيره را فراگرفتم . . . به شام ، حجاز ، يمن ، هند ، مغرب سفر كردم . در سفر حج به نيت امورى از زمزم نوشيدم كه از جمله آنها اين بود كه در فقه به سطح حافظ بن حجر برسم .
در هفت علم تفسير ، حديث ، فقه ، نحو ، معانى ، بديع و بيان به شيوه بليغان عرب ( و نه به گونه
هامش
( 1 ) . سيوطى ، الإتقان ، 1 / 16 - 19 .
( 2 ) . سيوطى ، التحبير .
( 3 ) . سيوطى ، الإتقان ، 1 / 23 ؛ التحبير ، پايان كتاب .