دينى ، آنها را به هفت مطلب تقسيم كرده است . در مطلب اول از قرائت و مخارج حروف و ألفاظ و رسم و كتابت قرآن « 1 » ؛ و در مطلب سوم در فروع علم تفسير به انواع علوم قرآن پرداخته است . تعريف مختصر هر علم ، ارتباط آن با ديگر علوم ، فائده آن و ذكر منابع مهم از ويژگىهاى كتاب است . عناوين شبيه البرهان زركشى و الاتقان سيوطى و مطالب نيز بسيار متأثر از آن دو كتاب است . « 2 »
كتاب در بيروت ، دار الكتب العلمية ، 1405 ق / 1985 م ، در سه جلد ، چاپ شده است .
جامع سور القرآن كلها و بيان ما نزل بمكة و المدينة و عدد آي السور و الناسخ و المنسوخ « 3 » ، يعقوبى محمد بن احمد ( سده يازدهم ق ) .
خطى ، الأزهر ، ( 1176 ) حليم 32865 .
ترتيب العلوم ، مرعشى ساجقلىزاده محمد بن أبى بكر ( 1145 ق ) .
كتاب دربردارنده ترتيب و تقسيم علوم است . مقدمه ، دو مقصد ، يك ذيل و خاتمه بخشهاى كتاب است .
در مقدمه سخن از علوم و فنون سودمند ( زيانآور ، بدون سود و زيان ) و نيز در تقسيمى ديگر به شرعى و غير شرعى و حكم پرداختن به آنها است .
مقصد اول ، تعريف علوم سودمند است . علوم زبان عربى ، علوم نقلى ، علوم برگرفته از كتاب و سنت و در يك باب اختصاصى علوم قرآن و علوم حديث مباحث اين مقصد را شكل داده است . هرچند به مناسبت به علومى چون تجويد ، رسم الخط و قراءات پيش از اين باب پرداخته است . « 4 » و يك باب را به تفسير اختصاص داده است . « 5 »
مقصد دوم ترتيبى است كه سزاوار است مبتدى در اشتغال به علوم رعايت كند و نيز بيان مراتب علوم .
ذيل كتاب در ستايش قرآن و خاتمه آن در فلسفه است . « 6 »
اين اثر به كوشش محمد بن اسماعيل سيد احمد ، در بيروت ، دار البشائر ، 1408 ق / 1988 م ، در يك جلد ، به چاپ رسيده است .
هامش
( 1 ) . طاش كبرى زاده ، 2 / 333 - 341 .
( 2 ) . همو ، 2 / 344 - 550 .
( 3 ) . صفار ، 372 .
( 4 ) . 128 - 135 .
( 5 ) . 163 - 167 .
( 6 ) . 82 - 83 .