زركشى ، عالم بزرگ قرآن و حديث و فقه و اصول در خانوادهاى ترك در قاهره چشم به جهان گشود . در همان ديار علم آموخت . به شام و حلب سفر كرد و فقه و اصول و حديث فرا گرفت .
آنگاه به مصر بازگشت و به تدريس و افتا پرداخت سپس به تأليف روى آورد و آثار زيادى به رشته تحرير درآورد . « 1 » به سال 794 ق در قاهره چشم از جهان فرو بست .
كتاب زركشى بارها چاپ شده است . از جمله به كوشش محمد ابو الفضل ابراهيم ، قاهره ، دار احياء الكتب العربية ، 1376 ق / 1957 م ؛ تحقيق ارزشمند و كارآمد توسط يوسف عبد الرحمن مرعشلى با دستيارى جمال حمدى ذهبى و ابراهيم عبد الله كردى ، با ذكر اختلاف نسخهها ، منابع احاديث و اقوال و اشعار ، شرح حال رجال متن و منابع پژوهش و تحقيق و كتابشناسى گسترده در اكثر علوم آن و در پاورقى كتاب ، همراه با مقدمهاى سودمند ، بيروت ، دار المعرفة ، 1415 ق / 1994 م ، چهار جلد ، چاپ دوم . « 2 »
بصائر ذوى التمييز في لطائف الكتاب العزيز « 3 » ، فيرزابادى محمد بن يعقوب بن محمد ابو طاهر مجد الدين شيرازى ( 817 ق ) .
به كوشش محمد على نجار ، قاهره ، الإعلانات الشرقية ، 1964 م .
مواقع العلوم من مواقع النجوم « 4 » ، بلقينى عبد الرحمن بن عمر بن رسلان عسقلانى ابو الفضل جلال الدين ( 824 ق ) .
كتاب بلقينى در دسترس نيست اما سيوطى در دست داشت و او توصيف كتاب و عنوان علوم آن را در الاتقان و مطالب آن را در التحبير آورده است .
تقسيم علوم قرآن توسط بلقينى جالب و درخور توجه است . وى علوم قرآن را در حدود پنجاه نوع به شش امر و مبحث تقسيم كرد : 1 - مكان ، زمان و حوادث نزول در دوازده نوع :
مكى ، مدنى ، سفرى ، حضرى ، ليلى ، نهارى ، صيفى ( تابستانى ) ، شتائى ( زمستانى ) ، فراشى و نومى ( بستر و خواب ) ، اسباب النزول ، اولين آيات نازل شده و آخرين آيات نازل شده ؛ 2 - سند قرآن در شش نوع : متواتر ، آحاد ، شاذ ، قراءات پيامبر صلّى اللّه عليه و إله ، راويان و حافظان ؛ 3 - أدا كردن
هامش
( 1 ) . زركشى ، مقدمه تحقيق ، 1 / 11 - 30 ؛ زركلى ، 6 / 60 - 61 .
( 2 ) . مطالب كتابشناسى همين تحقيق در فهرست منابع علوم در فصل دوم ، سخت مورد استفاده اين جانب بوده است .
ارجاعات زركشى ، غالبا پاورقى تحقيق است .
( 3 ) . على شواخ ، 3 / 187 ؛ مهدوى راد ، 134 - 135 .
( 4 ) . زركشى ، 1 / 61 ؛ سيوطى ، الاتقان ، 1 / 17 - 19 ؛ حاجى خليفه ، 2 / 1890 ؛ على شواخ ، 3 / 221 .