كتاب الفوائد المشوق إلى علوم القرآن و علم البيان « 1 » ، ابن قيّم جوزيه محمد بن ابى بكر بن أيوب ابو عبد الله شمس الدين ( 751 ق ) .
كتاب دربردارنده علوم بلاغى قرآن به طور عام و علم بيان به طور خاص است . فصاحت و بلاغت ، حقيقت و مجاز و انواع آن دو ، استعاره ، معانى و انواع آن ، فصاحت لفظ ، حالات لفظ ، اشتقاق قرآن و آيه و سوره ، حرف و كلمه و اعجاز قرآن ، انواع خطاب و گونههاى فصاحت و بلاغت ، مباحث كتاب است . « 2 »
تولد و وفات ابن قيّم در دمشق بود . شاگرد ابن تيميه بود و آثار او را مرتب ساخت و دانش او را نشر داد . تأليفات زيادى به عمل آورد . التبيان في اقسام القرآن يا امثال القرآن ( برگرفته از كتاب اعلام الموقعين ) از ديگر آثار او است . « 3 »
هرچند در انتساب كتاب الفوائد المشوق به وى ترديد شده است . « 4 »
كتاب بارها چاپ شده است . مصر ، 1318 ق / 1900 م ؛ قاهره ، السعادة ، 1327 ق / 1909 م ؛ بيروت ، دار الكتب العلمية ، بىتا ؛ به كوشش محمد عثمان خشت ، قاهره ، مكتبة القرآن ، بىتا .
البدائع في علوم القرآن ، همو .
اين كتاب ، مقدمه تفسير بدائع التفسير ، يسرى سيد محمد است و دربردارنده ، مباحث و علوم مهم قرآن است مانند ضرورت وحى ، نزول قرآن ، جمع قرآن ، قراءات ، فواتح سور ، مقاصد سور ، امثال ، محكم و متشابه ، ناسخ و منسوخ ، استدلال در قرآن ، اسلوبهاى قرآن ، قسم در قرآن ، الفاظ و مقاصد قرآن ، تفسير و تأويل ، تفسير به رأى ، تفسير به سنت ، فضائل قرآن ، آداب قرآن ، تدبر در قرآن .
آنگاه گفتار ابن قيّم را در هر يك از مباحث آورده است .
كتاب به كوشش يسرى سيد محمد در بيروت ، دار المعرفة ، 1424 ق / 2003 م چاپ شده است .
فضائل القرآن و تاريخ جمعه و كتابته و لغته « 5 » ، ابن كثير اسماعيل بن عمر عماد الدين ابو الفداد ( 774 ق ) .
به كوشش محمد رشيد رضا ، قاهره ، منار ، 1347 ق / 1928 م ؛ بيروت ، 1966 م .
هامش
( 1 ) . صفار ، 329 ؛ على شواخ ، 3 / 226 ؛ مهدوى راد ، 119 - 121 .
( 2 ) . ابن قيّم ، مقدمه تحقيق ، 9 .
( 3 ) . زركلى ، 6 / 56 ؛ مهدوى راد ، همانجا .
( 4 ) . مهدوى راد ، 121 .
( 5 ) . صفار ، 361 ؛ مهدوى راد ، 125 .