رسول خدا نماز مىخواند و اصحاب مشغول صحبت بودند و از گرفتاريهايى كه مسلمانان از منافقان داشتند سخن به ميان آمد و بيشتر آنها را از جانب مالك بن دخشم دانستند . رسول خدا پس از نماز فرمودند : « آيا او شهادت به وحدانيت خدا و رسالت من نمىدهد ؟ » حاضران گفتند : « چرا ، ولى قلبا به آن اعتقاد ندارد . » حضرت فرمودند :
« هر كس شهادتين بر زبان جارى كند ، هرگز خوراك آتش نخواهد شد . » « 1 »
وى در روايت ديگرى حتى سخن از شهادت به رسالت را نيز به ميان نمىآورد و شهادت به توحيد را كافى مىداند . « 2 » بخارى نيز درباره همين منافقان روايت كرده است : « هر كس به خاطر خدا لا إله إلا اللّه بگويد ، آتش بر او حرام خواهد بود » « 3 » در همين راستا از خليفه دوم در مورد قريش چنين روايت شده است : « سابقين ما در اسلام ، سابقين به سوى بهشت خواهند بود و ميانهها نجات مىيابند و ظالمان ما نيز آمرزيده خواهند شد . » « 4 » و بدين ترتيب ابو سفيانها و معاويهها از همه سوابق سوء خود تطهير مىشوند ! در روايات ديگرى نيز آمده است كه عمر بن خطاب همين سخنان را هنگام تلاوت آيه 32 سوره فاطر مىگفت . به عنوان نمونه ، سيوطى چنين نقل كرده است :
هر گاه عمر بن خطاب به آيه :
ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ . . . »
مىرسيد ، مىگفت : « سابقين ما ، سابقين و ميانه روهاى ما ، نجات يافته و ظالمان ما آمرزيده خواهند شد و پس از آن مىخواند :
« فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ . . . »
« 5 »
خواننده گرامى به اين نكته واقف است كه قرآن كريم در موارد متعددى منافقان را لعنت كرده و به آنان وعده عذاب داده است ، اگر چه شهادتين را بر
هامش
( 1 ) . مسند احمد حنبل ، ج 3 ، ص 135
( 2 ) . همان ، ج 4 ، ص 44
( 3 ) . صحيح بخارى ، ج 2 ، ص 56 و ج 6 ، ص 202
( 4 ) . ابن حجر العسقلانى ، ميزان الاعتدال ، توفى 582 ، ج 3 ، ص 355
( 5 ) . الدر المنثور ، ج 5 ، ص 251