بغداد به رى آمده است ، از جمله روسن گفته است كه أبو على مسكويه مؤكدا تصريح دارد كه عامري قبل از آمدن به رى در بغداد بوده است . « 47 » ليكن حقيقت اين است كه ايشان از عبارات مسكويه - كه پيش از اين از تجارب الأمم نقل شد - معنى نادرست برداشت كردهاند ، عين عبارت أو چنين است : « . . . وكان [ قد ] ورد من خراسان وقصد بغداد وعاد » از اين جمله چنين فهم كردهاند كه عامري از خراسان به بغداد رفته واز آنجا به رى آمده است . وبر اين أساس نتيجة گرفتهاند كه عامري سه بار به بغداد مسافرت داشته است ، يك بار پيش از ملاقاة با ابن عميد در رى وبار ديگر در سال 360 ه وبار سوم در 364 ه .
بنا بر اين ، منشأ اصلى اشتباه روسن ايجاز مخلّى است كه در عبارت مسكويه وجود دارد ، از اين رو پنداشته است كه عامري مدتي را پيش از آنكه به رى نزد ابن عميد برود در بغداد بسر برده است .
شرحي كه نويسندهء منتخب صوان الحكمة دربارهء عامري نوشته است نيز مطلب را تا حدّى روشن مىكند ، أو مىگويد : « در خراسان فلسفه آموخت ، نزد أبو زيد أحمد بن سهل بلخى درس خواند ، به بغداد رفت ودر آن شهر سرآمد فلاسفه بود ، هر چند از اخلاق مردم آن راضى نبود ، واز آنجا بازگشت وفيلسوفى كامل بود وكتابهاى ارسطوطاليس را شرح كرد » . « 48 »
بنا بر اين ، عامري در بلخ نزد أبو زيد بلخى درس خوانده ودر خراسان ( بخارا ونيشابور ) فلسفه آموخته وفيلسوف شده ، پس از آن به بغداد رفته ودر آنجا در رأس فلاسفه قرار گرفته ، هر چند از مردم بغداد رضايت خاطر نداشته است . عبارت أخير اشاره دارد به ماجراى مناظرهء عامري با فلاسفهء بغداد در 364 ه واينكه مىگويد : از بغداد بازگشت در حالي كه فيلسوفى تمام بود ، بدين معنى است كه بازگشت وهمه اعتراف كردند كه أو فيلسوفى تمام است وچون اين واقعه در 364 ه اتّفاق افتاده است ، بنا بر اين پس از اين سفر براي ديدار ابن عميد به رى نرفته است . چون در اين تاريخ ابن عميد زنده نبود ، أو در 359 در گذشته بود .
اكنون اين سؤال مطرح است كه عامري قبل از آمدن نزد ابن عميد ، كجا بوده است ؟
پاسخ آن بسيار ساده است . أو در خراسان بوده ، به دليل آنكه توحيدي مىگويد : هنگامى كه عامري با ابن عميد روبرو شد گفت كه « من از خراسان نزد تو آمدهام تا علم حيل وجر ثقيل بياموزم » . « 49 »
هامش
( 47 ) . أبو الحسن عامري ( محمد بن يوسف ) ، الأمد على الأبد ، به تصحيح اورت ك . روسن ، مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه مكگيل ( تهران ) ، دار الكندي ، بيروت ، 1979 ، مقدمهء روسن به انگليسى ، ص 11 .
( 48 ) . أبو سليمان سجستانى ، منتخب صوان الحكمة ، ص 127 .
( 49 ) . أبو حيان توحيدي ، مثالب الوزيرين ، ص 227 .