در كتابخانهء ابن عميد « 43 » منصب خازنى داشته است وتا سال 359 ه كه سال وفات ابن عميد است در خدمت أو بوده است . بنا بر اين اگر مسكويه برخلاف قول توحيدي نزد عامري درسى خوانده باشد بين سالهاى 353 ه و 360 ه تواند بود ودر اين سال عامري از رى عازم بغداد گرديده است .
آنچه صحّت اين نتيجهگيرى را ثابت مىكند اين است كه توحيدي الامتاع والمؤانسة را دربارهء ديدار خود از رى در 358 ه نوشته است - چنان كه پس از اين خواهد آمد - وحاصل سخن أو اين است كه وقتي در 358 ه به رى رفته اطلاع يافته است كه عامري پنج سال در آن شهر ساكن بوده ، واز آنجا كه عامري در 359 ه به ابن عميد پيوسته است - چنان كه أبو على مسكويه نيز تأييد مىكند - ومسكويه وقتي به ديدار عامري رفته أو را نديده است ، زيرا أو در رى نبوده وبنا بر قول توحيدي در خراسان بوده است ، دقيقا معلوم مىشود كه عامري از 353 ه تا 357 ه در رى به تدريس مشغول بوده وپس از آن به خراسان رفته ودوباره براي ملاقاة با ابن عميد به رى بازگشته است .
امّا اينكه توحيدي مىگويد كه مسكويه از عامري « كلمهاى نياموخت . . . مثل آن بود كه بين ايشان ديوارى كشيدهاند » بدان معنى نيست كه أو در مجالس درس عامري حاضر مىشد ، اما چيزى در نمىيافت . چون اين سخن طعنى است در هوش وذكاوت مسكويه وأحوال مسكويه با آن سازگار نيست ، ليكن اين بدين معنى است كه مسكويه در آن روزگار به كارهايى نظير كيمياگرى وأمثال آن اشتغال داشته وفرصت استفاده از محضر درس عامري را نيافته است .
از اين رو ، وقتي كه مسكويه روى به فلسفه آورد ودر پى مدرّسان واستادان آن برآمد دانست كه چه فرصت گرانبهايى را از دست داده واز درس وبحث عامري در رى بهرهاى نبرده است وبنا به گفتهء توحيدي « پس از آن ، سألها از پشيمانى خون جگر خورد » .
لحن سخن مسكويه دربارهء ديدار عامري وابن عميد نيز نظريهء ما را تأييد مىكند ، چون گفتار مسكويه خالى از احساس يك شاگرد نسبت به أستاذ خويش است ومؤيد مطلب باز هم اين است كه مسكويه از كتابهاى عامري در جاويدان خرد مطالبى نقل كرده كه پيداست پس از دست كشيدن از كيميا وروى آوردن به فلسفه آن را نوشته ، يعنى پس از 366 ه كه از رى به بغداد رفت .
هامش
( 43 ) . أبو سليمان منطقي سجستانى ، منتخب صوان الحكمة ، ص 136 .