عامري وابن عميد
أبو على مسكويه دربارهء ابن عميد در تجارب الأمم سخن گفته است . از آن جمله گويد : « . . . در حضور ابن عميد ، أبو الحسن عامري رحمه الله را ديدم كه از خراسان آمده بود وبه بغداد رفته واز آنجا به رى بازگشته بود واز نظر ابن عميد فيلسوفى كامل بود ، چون كتابهاى ارسطوطاليس را شرح كرده بود ودر آنها صاحبنظر بود ، ليكن همين كه بر علوم أستاذ الرئيس [ ابن عميد ] اطّلاع يافت وتيزبينى ووسعت دامنهء معلومات ومطالعهء عميق متون وحفظ سطور را در أو مشاهده كرد ، درس خواندن را از سر گرفت وچنان نمود كه بايد از أستاذ چيزها بياموزد . وبدين ترتيب چند كتاب از متون فلسفي مغلق را نزد أو خواندن گرفت وأستاذ الرئيس مشكلات را برايش گشود وعامري را از آنها بهرهمند ساخت . » « 44 »
در اين متن چند نكته اساسى وجود دارد كه بايد قبل از آنكه در شرح حال عامري گنجانده شود مورد بحث وبررسى قرار گيرد :
الف ) مسكويه اين مطالب را دربارهء عامري در همان هنگام ديدار ننوشته است ، يعنى صورت گزارش حضوري ندارد ، چون مىگويد « عامري را در محضر أو ديدم خدايش رحمت كناد » . واين ثابت مىكند كه مطلب پس از وفات عامري نوشته شده است ، يعنى بعد از سال 381 كه تاريخ وفات عامري است .
ب ) نص گزارش مسكويه چنين است كه أو نخستين بار عامري را در مجلس ابن عميد ملاقاة كرده است وقرينهاى كه دلالت كند بر اينكه أو را قبلا نيز ديده است در سخن أو نيست .
ج ) در سخن مسكويه ، تنها وصفى از عامري آمده ودر ألفاظ أو چيزى كه دلالت كند بر آنكه مسكويه تا آن تاريخ شاگرد عامري بوده باشد وجود ندارد .
د ) مسكويه به نويسندهء منتخب صوان الحكمة دربارهء خود وابن عميد چنين مىگويد :
« مدت مصاحبت من با ابن عميد 7 سال بود ودر آن سألها شب وروز ملازم درگاه أو بودم » « 45 » وچون مىدانيم كه مسكويه تا روز وفات ابن عميد نزد أو حضور داشته ، معلوم مىشود كه از 353 ه خازن كتابخانهء أو بوده است وهر گاه أبو الحسن عامري را در خدمت ابن عميد ديده باشد به معناى آن است كه در سالهاى بين 353 ه و 359 ه بوده است .
هامش
( 44 ) . مسكويه ( أبو على أحمد بن محمد ) ، تجارب الأمم ، چاپ افست ، به اهتمام لئون كائتانى ، ج 6 ، ليدن ، انتشارات بريل ، 1917 ، ص 352 .
( 45 ) . أبو سليمان سجستانى ، منتخب صوان الحكمة ، ص 136 .