دربارهء عامري نيامده « 38 » ونامى از وى برده نشده است ، ظاهرا آن است كه أو در بغداد يا نيشابور أقامت طولانى نداشته تا از أحوال وآثار أو مطلع گردند . در عين حال اعتقاد ما بر اين است كه ابن نديم براي خوشنودى دوستان واستادان خود در بغداد كه عامري ايشان را در مناظرهء معروف ، هنگامى كه به همراه ذو الكفايتين در 364 به آن شهر رفته بود مجاب ومغلوب ساخته بود از ذكر نام وشرح أحوال وتأليفاتش خوددارى كرده است - پس از اين در اين باره با تفصيل بيشتر سخن خواهيم گفت - واگر عامري در دو شهر بغداد ونيشابور مدّت درازى مقيم نبوده پس بايد ببينيم در چه شهرهاى ديگرى مىزيسته است واز روى شواهد وقرائن مناطق زندگى عامري را تعيين كنيم .
ثانيا ، أبو حيان توحيدي مىگويد كه پادشاه بخارا « نوح بن نصر - كه از ملوك أهل أدب آل سامان بود - در سال 340 نامهاى به أبو سعيد سيرافى نوشت واز وى حدود چهار صد مسأله سؤال كرد كه بيشتر آنها دربارهء حروف بود . » « 39 » والبتة اين را بعيد نمىدانيم كه بعضي از حاضران مجلس أمير ونزديكان أو روزى دربارهء مناظرهء سيرافى وأبو بشر متى واينكه علت غلبهء سيرافى بر متّى سؤال دربارهء حروف بوده است با أمير خراسان سخن گفته باشند ودر اين صورت بعيد نيست كه كنجكاوى وى دربارهء ويژگيهاى حروف ومعاني آنها كه سيرافى به علم آن شهرت يافته بود باعث اصلى سؤال أمير خراسان از أو بوده باشد يا آنكه ورأى آن پرسشها مقصود ديگرى وجود داشته است .
علت هر چه باشد به آسانى در خواهيم يافت كه « سرّ » اينكه عامري در سال 364 ه در مناظرهء با سيرافى از معنى حرف « باء » از وى سؤال كرده چه بوده است . در ضمن مىتوان دانست كه عامري به پاسخهاى سيرافى به سؤالات مندرج در نامهء أمير سامانى وقوف داشته است واگر عامري در سال 340 ه در حضور پادشاه پاسخهاى سيرافى را درست ندانسته ومغاير آن رأيي اظهار كرده باشد يا از پاسخهاى أو قانع نشده باشد يا متوجه شده باشد كه سيرافى در بيان معاني بعضي حروف از جمله « باء » تجاهل كرده يا از پاسخ طفره رفته ودر مناظره با متّى از بيان حقايق خوددارى كرده است ، در همهء اين أحوال ، طبيعي است كه عامري را بسيار پر حرارت ومشتاق به ديدار ومناظره با سيرافى بدانيم ودر آن صورت اين نيز طبيعي خواهد بود كه چون ذو الكفايتين أو را به مناظره با سيرافى دعوت مىكند ، وى از معاني حرف باء آغاز نمايد .
هامش
( 38 ) . شايد تنها استثناء حاكم نيشابورى باشد كه سال وفات عامري را ذكر كرده است .
( 39 ) . أبو حيان توحيدي ، الامتاع والمؤانسة ، ج 1 ، ص 130 - 129 .