شهر مورد توجه قرار داده تا آنجا كه گويد « فارسي زبان نامهها ومكتوبات رسمي پادشاه ودواوين است » « 193 » ومقايسهاى بين دو لهجهء نيشابورى وبخارايى به عمل آورده است . « 194 »
از آنجا كه پيش از اين دربارهء أبو الحسن سيمجور ، وعنايت خاصي كه به أدب وعلوم ديني وكلام وفلسفه داشته است سخن گفتيم ، جا دارد اشارهاى به نقش أو در گسترش علم وفرهنگ ومجالس أو در اين زمينه داشته باشيم . أبو الحسن سيمجور هر يكشنبه وچهارشنبه مجلس مظالم منعقد مىساخت . [ در اين مجلس ] سپهسالار يا وزيرش نيز حاضر بود . در اين مجلس علما واشراف وقاضى ورئيس ديوان وشخصيتهاى مهم شركت داشتند . بزرگان شهر نيز هر جمعه به هنگام صبح مجالسى داشتند وقرّاء به تلاوت قرآن مىپرداختند . « 195 »
نيشابور شهر فقيه معروف ابن شاذان الأزدي است ( متوفّى 260 ه ) كه كتابهاى متعدّدى در ردّ أصحاب مذاهب نوشته است ، از جمله : كتاب الرّد على محمد بن كرام وكتاب الايمان ومحنة الإسلام والرّد على الدامغة الثنوية والرّد على الغلاة والتوحيد والرّد على الباطنية والقرامطة . « 196 » همچنين أمير محدّثان مسلم بن حجاج قشيرى « 197 » ومحمد بن عبد الوهاب الفرّاء ، كه شاگرد اصمعى وأحمد بن حنبل وعلي بن عثّام عامري بوده ودر سال 272 ه وفات يافته است . « 198 » از بزرگترين دانشمندان نيشابور در قرن چهارم يكى أبو سهيل صعلوكى است ( متولّد 296 ه ) . أو امام وقت خويش بود در فقه ونحو وتفسير ولغت وشعر وعروض وكلام وتصوّف واقسام ديگر علوم . أو پيش از آمدن به عراق در علوم مختلف تبحّر يافته بود . در سال 322 ه وارد عراق شد وبه بصره رفت ودر آنجا سألها به تدريس پرداخت ، پس از آن در 337 ه به نيشابور بازگشت . « 199 » ودر سال 369 ه وفات يافت .
از مبرّزترين فلاسفهء نيشابور ، گذشته از أبو الحسن عامري ، أبو تمام يوسف بن محمد نيشابورى است كه مؤلف منتخب صوان الحكمة أو را از فحول حكما وبزرگان حكمت ياد كرده
هامش
( 193 ) . مقدسي ، أحسن التقاسيم ، ص 335 . وهمچنين رجوع شود به : ص 334 .
( 194 ) لحن گفتار نويسنده چنان است كه گويى با امر غريبى مواجه شده وگويا در شهرهاى ديگر ، زبان مردم غير فارسي بوده است . در صورتي كه در تمام طول تاريخ اسلام ، زبان أهل علم در سراسر إيران فارسي بوده است وعربى زبان بين المللى اسلامى وزبان قرآن وحديث نبوي زبان دوم أهل علم محسوب مىشده وهم اكنون هم در حوزههاى قديم وسنّتى وضع بر اين منوال است . - م .
( 195 ) . مقدسي ، أحسن التقاسيم ، ص 328 - 327 .
( 196 ) . ناجى معروف ، عروبة العلماء ، ص 266 .
( 197 ) . همان ، ص 269 به بعد .
( 198 ) . همان ، ص 283 .
( 199 ) . همان ، ص 393 .