التقرير لأوجه التقدير تحليلي از مطالب كتاب « التقرير لأوجه التقدير »
مقدّمه
أبو الحسن عامري در مجلسي متشكل از دانشمندان ودوستداران حكمت در منزل أبو الحسين عبيد الله بن أحمد عتبى كه در سالهاى 365 ه تا 372 ه در دولت سامانى منصب وزارت داشت ، حضور مىيابد . در اين مجلس علمي بحثي دربارهء تقسيم حوادث به واجب ضروري وجايز ممكن واينكه آيا حدوث رويدادها ناشى از قواى طبيعي است يا قواى نفساني واينكه آيا اجرام سماوي در وجود حوادث تأثير دارند يا نه ميان حاضران مطرح مىگردد .
حاضران مجلس در بحث خود به اين نتيجة مىرسند كه معرفت ايشان در اين زمينه از حدّ اطلاعات متداول وشبهات عامهء مردم تجاوز نمىكند ، ودعوى هيچ يك با موازين منطقي قابل تأييد نيست . از اين رو نياز خود را به وجود حكيمى مطّلع كه مسأله را براي ايشان حل وفصل نمايد اظهار مىدارند وبه اتفاق ، نظر خود را متوجه أبو الحسن عامري مىكنند واز أو درخواست مىنمايند كه دربارهء چگونگى وجوه تقدير ومسائل مربوط به آن كتابي - التقرير لأوجه التقدير - تصنيف نمايد . از اين مقدمه چنين معلوم مىشود كه كتاب مورد بحث در سالهاى بين 367 ه و 370 ه نوشته شده است وپيش از اين در ضمن شرح أحوال عامري بدان اشاره شده است .
عامري تحليل خود را در مورد مسألهء مورد نظر با تقسيم موجودات به واجب وممكن وممتنع آغاز مىكند . واجب « آن است كه وجودش در هر حال ضروري است وعدم وجود أو مستلزم محال است . ممتنع آن است كه عدم وجودش ضروري است ، در هر حالي كه فرض شود ، ووجود